Viser arkivet for stikkord samfunnsøkonomi

Ættemessige skilnader

Sognekvinna Gunnhild frå 1100-talet som eg jobbar med, vekkjer særleg merksemd innan faget mitt i 2013. Ho har med første augekast ei utfordring særeigen for si tid. Ved neste augekast ser det diverre ut som om hennar situasjon er stadig like aktuell, men med anna struktur, men med identisk innhald og målsetjing. I siste runde dreier dette seg om kontroll og økonomi.

Kvinna frå 1100-talet, Gunnhild, er svært utypisk for samtida si og difor ei stor utfordring for sine omgjevnader. Ho kjem frå ei mektig lendemannsætt, onkelen og fosterfaren er i øvste sjiktet innan maktkampen kring kongetrona her i landet, og er vand med å få krava sine gjennom, uansett. Gunnhild er ei sentral brikke i maktspelet hans, og hadde ho spelt på lag med den mektige fosterfaren sin hadde verda vore kjekk og grei for alle og ro og fred hadde senka seg over kongetrone og jarlegard. Men Gunnhild nektar plent vere med på eit slikt maktspel. Ho søkjer kjærleiken. Fjollete då og fjollete no kan hende. Like fullt: Ingenting anna enn kjærleiken kan få jaga henne inn i ektestanden. Makt, pengar og status kan puttast kvar som helst for hennar del, berre ho ikkje er konstruert del av det.

I denne soga set Gunnhild mest livet til for å hevde sine draumar og mål ho har sett for sitt liv, og for henne er det verdt det. Alternativet er veldig dramatisk for ei som i sjel og sinn set det ekte framfor det konstruerte. På Gunnhild si tid var det vanleg at jenter frå overklassen vart bortgifta i svært ung alder, gjerne tidleg i tenåra. Når Gunnhild endeleg får draumen sin realisert, rett nok med den mannen ho minst hadde trudd, og føder sitt første born, er ho nærare 30 år gamal. Den gongen var det mest å rekne for gjennomsnitleg levealder! Men for Gunnhild var det rett og verdt det. Ho hadde makta på si side: Sterk Gudstru, helse, kraft, sjølvtillit og status i seg sjølv. Ho let ikkje samfunnet og maktpersonar kring henne stake ut vegen ho skulle gå. Ho let seg ikkje skremme. Ho gjorde det som var rett for henne i hennar situasjon.

I 2013 er det ikkje mektige fosterfedre som jagar kvinner inn i ektestand og reproduksjon, men fagfolk som fortel oss kva som er rett og best for oss kvinner og vår helse. Det er dramatisk, fordi kvinner er så ulike. Det som er enkelt for ei, er umogleg for ei anna. Der ei kvinne torer stå på eigne bein, er ei anna vaklande og redd. Der ei søkjer den store kjærleiken, søkjer ei anna formelle råmer. Ei har god helse, ei anna slit. Der ei har store draumar, har ei anna utelukka det enkle og gode liv for auga. Ho som giftar seg tidleg i 20-åra får ikkje nødvendigvis dei borna ho trudde ho skulle få som perler på snor. Ho som ikkje tenkjer tanken på born før nærare 40 føder i tur og orden utan komplikasjonar.

Så les me med jamne mellomrom kampanjeliknande medieoppslag om fagfolka som seier at denne trenden må snu, at me kvinner er på det mest fruktbare mellom 20-25, at ALT lyt skje i 20-åra. Det er greitt for mange kvinner med moderate ambisjonar og yrke der dette let seg gjennomføre, utenkjeleg for atter mange med langt større ambisjonar.

Mitt råd til alle fagfolk som særleg skal uttale seg om oss kvinner og kva me skal gjere når: Lat oss gjere dei vala som er best for kvar og ein av oss. Det veit me nemleg sjølve. Ikkje samfunnsøkonomien.