Viser arkivet for stikkord nynorsk

Bønder har høgast IQ

Det er tidleg vår i år. 30. april blei første åkeren sådd med grasfrø og med havre som dekkvekst, medan det bles nordavind og lette snøfjon dala ned. Eg let ikkje nordavinden ta frå meg vårkjensla. Nordavêr gir vanlegvis ikkje nedbør her, og det tok ikkje lang tid før sola var attende. Naboen og kollegaen min sa at bestefar hans hadde fortalt at i 1920 sådde dei korn 30. april i Mundal. No er det sikkert ikkje uvanleg å så i april somme andre stader i landet, men i Fjærland er det altså nesten hundre år sidan forrige gong.

Mellom lamming og våronn, medan vi bønder ventar på krav og tilbod og jordbruksforhandlingar, begynte eg å lure på kva plassering Sylvi Listhaug har i odelsrekka. For eg las nemleg for ei tid sidan om ein norsk studie frå 2007 som viser at plassering i søskenflokken påverkar IQen. Dei førstefødde har i gjennomsnitt høgast IQ, og så minkar IQen di lenger ut i søskenflokken ein er. Dette er sjølvsagt rein statistikk, og må ikkje misbrukast av storebrødre eller storesøstre. Men som Georg Arnestad seier: Statistikk lyg ikkje.
Les heile innhogget!

Godt språk

Norsk språk har dei seinare åra blitt gjenstand for mykje merksemd, noko som ikkje berre
skuldast frimodige direktoratsforslag. Eg vil våge å påstå at me no kanskje er meir merksame
og medvitne på språk og dialektar enn nokon gong før. SMS-språket er i stor grad dialekt, og
når det blir flørta med tanken om å kutta sidemålsstilen får Mållaget 1.200 nye medlemmar.

Når det er sagt er det framleis mykje som er ”chill” hjå dei mest ”keege” av ”crowden”. Men
i Sogn merkar me ikkje så mykje til akkurat det. Skulle det likevel snika seg inn noko slik,
er det eit sunnheitsteikn å sjå at folk er raske med å latterleggjera dei som tykkjer det hadde
vore ”chill” med noko ”digg”.
Les meir…

Normering av språk

Det har meg for øyre at det for tida på går eit arbeid for å få til ei ny rettskrivingsnorm for nynorsk. Arbeidsgruppa, som utruleg nok er 100% Sylfest Lomheim-fri, har som mål at det skal bli lettare å vera nynorskbrukar. Kanskje ikkje det mest grensesprengjande målet nokon har sett seg opp gjennom historia, men lat gå.

Den nye reforma skal etter planen setjast i kraft frå august 2012, så det har til no endå ikkje kome så mykje handfast om kva me har i vente. Det som likevel har blitt uttrykt frå Språkrådet, som er oppdragsgjevar, at norma skal vera «tydeleg, enkel og stram […], utan sideformer». Mykje tydar altså på at den rike valfridommen i kva ord ein kan velja forsvinn. Med færre sidestilte former skal arbeidsgruppa gjera nynorsken enklare og meir attraktiv.

Men dette resonnementet gjer at det skurrar hjå meg. Er det ikkje nettopp den rike valfridomen som er nynorsken si styrke? Er det ikkje moglegheita til å kunne tilpassa skriftsspråket til sitt eige talemål som gjer at me skriv nynorsk? Skal me tru Språkrådet er det heilt feil. Det er jo unekteleg ikkje slik at talemålet er likt i heile det nynorske Noreg, det er difor valfridomen er nynorsken si styrke. Det å kunne velja mellom «me» eller «vi», «mjølk» eller «melk» og a eller -e som siste bokstav i verb i infinitiv er kan jo umogleg seiast å vera ei svakheit. Kanskje er det for lite valfridom som er grunnen til at nynorsken tapar terreng i høve til bokmål?
/bulletin/show/577559_normering-av-spraak">Les meir…

Kommunal kulturrasisme

Ein kan vere politisk korrekt og likevel vere rasist. Det er ikkje politisk korrekt å vere rasistisk på utsjånad eller rase, men ein kan godt ha rasistliknande meiningar om nynorsk språk! Då eg var student hadde eg sommararbeid på Nynorsk Antikvariat i Fjærland. Ein stille sundag var det nokre besteborgarar frå Oslo vestkant på vitjing til bokbyen. Dei kunne sikkert vore frå ein anna kant også. På veg frå asfalten og opp trappa til Nynorsk Antikvariat prata dei høglydt om kor vanskeleg nynorsk språk var for dei. Vel inne i butikken spurde dei om eg hadde anna å tilby enn nynorsk litteratur. Eg sa, som sant var, at eg også hadde bøker på nær sagt alle språk, i alle fall eit titals. Men at som namnet på antikvariatet sa, så hadde butikken nynorsk språk og litteratur som hovudsatsing. Eg fekk då vite kor vanskeleg nynorsk var, det var reint umuleg å lesa det språket.

Eg heldt på å spørje dei korfor dei hadde reist så langt bort frå sin trygge kultur og sine kjende omgjevnader. Var det for å få stadfeste sine eigne fordommar mot framande språk og kulturar? Eller var det for å ha moro av at det fins folk som i fullt alvor trur på og lever med så framandkulturelle innslag som nynorsk språk og kultur tydelegvis var for dei? Kom dei verkeleg hit for å fortelje meg kor dårlege dei var i norsk språk? I staden sa eg: – Stakkars dikka, de gaor glipp av mykje god litteratur!

Etter denne hendinga har eg vorte far, og eg har fått barn i skulealder. Og kva opplever eg når førsteklassingen i vinter kjem heim og fortel at no har ho fått leselekse, fordi ho har lært å lesa? Jau, første boka jenta skal lesa på eiga hand er på bokmål! Og skulen forklarar det med at ho sjølv har plukka ut den boka mellom fleire andre. Men korleis kan ein førsteklassing vite at akkurat den boka inneheldt språklege barrierar og forvanskingar for eit barn som er oppvaksen i midten av nynorskland? Det stod ingen ting om det på omslaget.

- Pappa, kva er ØY-NE? Pappa, kva betyr J-EG? Og eg forklarde så godt eg kunne. – Ja vel, skal J-EG uttalast JEI, men så betyr det EG?

Og det er ikkje berre i norskfaget at bokmål vert prioritert. Matematikkoppgåvene er alltid innleia med eit spørsmål eller ei forklaring på oppgåva som skal løysast. Desse forklaringane er stila på bokmål. Dei første vekene reagerte eg ikkje på det, fordi eg tenkte at det var mi oppgåve som forelder å omsetje bokmålsorda til nynorsk når eg skulle hjelpe til med leksene. Men er det det? Og det tok ikkje lang tid før jenta ville lese oppgåvene sjølv, og vart frustrert då ho ikkje forstod orda i teksten – fordi dei inneheldt andre ord og uttrykk enn det læraren hadde brukt når han underviste på skulen.

Eg har stor forståing for at beste vestkantfolk – eller for såvidt folk frå alle andre kantar også – kan ha vakse opp i eit sneversynt og lite tolerant miljø, og at dei i sin sjølvgode intoleranse derfor har utvikla forakt for andre folk sine meiningar og kulturuttrykk. Eg har langt mindre forståing for at barneskulane i Sogndal kommune legg opp til at bokmål skal vera første møte med norsk skriftspråk, anten det er i norskfaget eller i andre fag.

Dette innlegget har vore trykt i spalta Innhogg i Sogn Avis laurdag 13. juni.