Viser arkivet for stikkord landbruk

Landbruk og turisme

Vi er snart komne til midten av juni, og ute vekslar det mellom vårvêr og haustvêr. I fjor starta naboen slåtten 1. juni. I år er ikkje graset i nærleiken av å vere klar for slått enno. Oppe i fjella står snøen like høg som graset gjorde på same tid i fjor. Og sauebønder klagar både på naturen og på jordbruksoppgjer. Men verken jordbruksoppgjeret eller naturen er spesielt lett for ein sauebonde å få gjort noko med.

Før jordbruksoppgjeret lanserte Bondelaget saman med mellom andre Norges Bygdeungdomslag og organisasjonen Spire ei felles plattform for eit berekraftig norsk landbruk. Spire er ein ungdomsorganisasjon under Utviklingsfondet, og har fokus på miljø, mattryggleik og internasjonal handel. No kritiserer Spire Bondelaget for å ha gått med på ein jordbruksavtale som er tvert imot den plattforma dei var samde om. Spire meinar at ved å skrive under på jordbruksavtalen har Bondelaget brote det dei var samde om i den felles plattforma og sett ein effektiv stoppar for ei berekraftig utvikling i norsk landbruk.

Les resten av kommentaren her: Landbruk og turisme
Denne teksten er trykt som innhogg i Sogn Avis laurdag 13. juni 2015

Under blåblått åtak?

Senterpartiet står sterkare i Sogn og Fjordane enn nokon annan stad i landet. Alle avisene i fylket, med unntak av Fjordenes Tidende i Måløy, er talerøyr for Senterpartiet. Fylkets største politiske parti, Arbeidarpartiet, fører Sp-politikk på heimebane. Det gjer også KrF, SV, Venstre, vesle Raudt og Høgre. Bjørn Lødemel er så visst ingen bjørn, berre ein godlynt katt.

Han har sanneleg fått prøvd seg siste vekene, den forsiktige stortingsmannen frå Honndalen. For nasjonen vår, ved den blåblå regjeringa, har, om vi skal tru dei Sp-vennlege avisene, lyst krig mot fylket vårt. Vi skal avfolkast, tappast for ressursar, tvangssamanslåast, jordbruket skal leggjast ned. ”Me er under blåblått åtak,” skreiv vår eiga lokalavis. Til og med fylkets einaste opposisjonspolitikar, Frank Willy Djuvik, har hatt vonde dagar.

At den ny regjeringa vil innfri valløfta sine kan knapt overraske nokon. Så kvifor denne krigstenkinga? Er det eit fylke som altfor lenge har gått i opptrekte spor, og som treng ein ny politikk, er det nettopp Sogn og Fjordane. Det gjeld både landbruks- og kommunalpolitikk. Framfor alt gjeld det næringspolitikk. Sjølv om vi har dei beste skuleresultata i grunnskulen, er vi eit taparfylke når det gjeld moderne næringsliv og industri. Ekspansjonen i offentleg sektor held oss sånn nokolunde oppe.

Landbruksdebatten siste vekene har vore eit politisk spel, med Ap og Knut Storberget som eit pinleg haleheng til overbodspolitikarane i Sp. Korleis ein skal få til eit lønsamt jordbruk i Noreg har kome heilt i bakgrunnen. Heldigvis vart V og KrF til slutt samde med regjeringa. ”Spennande om det kun er Judaspengar dei har forhandla fram eller om dei har fått endra dei verkeleg store utfordringane i år, strukturutfordringane,” kommenterte Liv Signe Navarsete på si Facebook-side. Hennar spenstige retorikk nådde eit nytt høgdepunkt.

Norsk landbruk er for lengst todelt. Landbrukspolitikken ligg på etterslep. Talet på bruk går snøgt nedover. Det vert rundt 3.000 færre bønder kvart år. Men jordbruksstøtta aukar. Forstå det den som kan. ”La markedet produsere maten og bruk skattekronene på fellesgoder,” seier landsbruksøkonomen Ivar Gaasland ved UiB. Lat dei store og effektive bruka stå for ein marknadsretta matproduksjon. Og lat mykje av det småskala (og lågproduktive) jordbruket ute i distrikta gradvis overta rolla som forvaltar av eit kulturlandskap som er i ferd med å forvitre. Den noverande landbrukspolitikken må bere mykje av skulda for dette. Her kan vi lære, ikkje av New Zealand, men av londi ned i Mellom-Europa.

Og sjølvsagt er det både mon og meining i å gjere nokre grep med kommunestrukturen her i fylket. Sogndal og Leikanger har eg skrive om før. Rundt Førde og Florø trengst det òg snøgg handling. Nordfjord er det lite å gjere med. Men Gloppen sjølvdauar, kanskje.

Eg gret ingen tårer for fylkeskommunen. Fylkespolitikarane, Sp-liknande folk alle i hop, har i mange tiår aktivt motarbeidd strukturendringar i og moderniseringar av fylket. No får dei som fortent. Og så driv dei rederi og flyselskap i tillegg. Det er ikkje til å tru. Framtidsfylke(t) i bakvendtland.

For nokre år sidan fekk vi her i fylket med oss tidlegare rektor på Handelshøyskolen BI, Torger Reve, og no påtroppande rektor ved BI, sogningen Inge Jan Henjesand, i prosjektet ”Eit kunnskapsbasert Sogn og Fjordane”. Her peikte vi ut dei framtidsretta og kunnskapsbaserte næringane som skulle forme det moderne Sogn og Fjordane for dei neste tiåra. Men også dette lovande prosjektet hamna i skuffene til fylkeskommunen, Innovasjon Noreg (og HiSF og VF). I staden vart det, med fylkeskommunen i spissen, utforma ein tungsessa ”Verdiskapingsplan”, nesten heilt utan referanse til resultata frå ”Eit kunnskapsbasert Sogn og Fjordane”.

Så skuld gjerne på andre, slik vi så altfor ofte gjer. Og erklær gjerne krig mot den sitjande regjeringa. Men det er folket som har valt ho. Regjerings- og støttepartia hadde 54 pst. av stemmene ved valet i 2013. Senterpartiet fekk 5,5 pst., og gjorde sitt dårlegaste val nokosinne. Tenk på det iblant, også.

Og kom deg på bana, Bjørn Lødemel. Du har ingenting å skamme deg over.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis laurdag 31. mai 2014
Twitter: @georgar

Bønder har høgast IQ

Det er tidleg vår i år. 30. april blei første åkeren sådd med grasfrø og med havre som dekkvekst, medan det bles nordavind og lette snøfjon dala ned. Eg let ikkje nordavinden ta frå meg vårkjensla. Nordavêr gir vanlegvis ikkje nedbør her, og det tok ikkje lang tid før sola var attende. Naboen og kollegaen min sa at bestefar hans hadde fortalt at i 1920 sådde dei korn 30. april i Mundal. No er det sikkert ikkje uvanleg å så i april somme andre stader i landet, men i Fjærland er det altså nesten hundre år sidan forrige gong.

Mellom lamming og våronn, medan vi bønder ventar på krav og tilbod og jordbruksforhandlingar, begynte eg å lure på kva plassering Sylvi Listhaug har i odelsrekka. For eg las nemleg for ei tid sidan om ein norsk studie frå 2007 som viser at plassering i søskenflokken påverkar IQen. Dei førstefødde har i gjennomsnitt høgast IQ, og så minkar IQen di lenger ut i søskenflokken ein er. Dette er sjølvsagt rein statistikk, og må ikkje misbrukast av storebrødre eller storesøstre. Men som Georg Arnestad seier: Statistikk lyg ikkje.
Les heile innhogget!

Bønder flest er ikkje dumme

Landbruksminister Sylvi Listhaug brukar kvar mulegheit ho har til å fortelje at fleire og fleire bønder kjem til henne og seier dei støttar hennar landbrukspolitikk. Eg har også møtt mange bønder etter Listhaug blei landbruksminister, men ingen som forstår at det er landbruksministaren som frontar saka når regjeringa legg god landbruksjord under asfalt og betong. Eg har ikkje møtt bønder som er spesielt glad i dei andre tiltaka til Listhaug heller. Uansett kor ofte landbruksministeren sjølv påstår at eit aukande tal bønder støttar landbrukspolitikken hennar så er det ikkje sant. Det skjønar bønder flest. Bønder flest er ikkje spesielt dumme. I alle fall ikkje dei eg kjenner.

Siste utspelet til Listhaug er å oppheve øvre grenser for kor mykje mjølk ein bonde kan produsere. For å få dette til må mjølkekvotar flyttast frå mindre effektive landbruksareal til meir effektive. Vi forstår at mjølkekvotar skal flyttast ut frå Vestlandet. Og i Florø sit Frp-leiar Djuvik og klappar. No kjem tiltaka som skal gjere norsk landbruk lønsamt, seier han på Fjesboka. Men bøndene er truleg for dumme til å forstå den geniale landbrukspolitikken til Frp. Les heile Innhogget her

Matproduksjon i perspektiv

Måndag var eg på eit symposium om landbruk, arrangert av Teaterfestivalen i Fjaler. Teatersjefar, regisørar og skodespelarar ville høyre kva landbruksbyråkratar og bønder av ulikt slag tenkjer om framtida. Kvar er norsk landbruk om 40 år? Kva skjer om tilgangen til import blir borte? Det var eit par av spørsmåla som dei ville vi skulle svare på.

I mitt vesle hovud er det vanskeleg å sjå på utviklinga i landbruket utan å sjå på dei større utviklingstrekka i samfunnet. I takt med industialisering og effektivisering av landbruk og industri har samfunnsøkonomien i aukande grad vorte kunstig og sjuk.

Då far min var ung blei dei beste bøane slege med hesteslåmaskin. Resten vart slege med ljå. Det var arbeid for mange på ein gard, både drengar og budeier. Dei arbeidde stort sett for maten og litt pengar til sko og kle, og for drengane kanskje ei gåve dei kunne ta med seg om dei gjekk over breen til Jølster eller Veitastrond for å æh… snakke med damer.
Les heile Innhogget her

Matproduksjon i perspektiv

Måndag var eg på eit symposium om landbruk, arrangert av Teaterfestivalen i Fjaler. Teatersjefar, regisørar og skodespelarar ville høyre kva landbruksbyråkratar og bønder av ulikt slag tenkjer om framtida. Kvar er norsk landbruk om 40 år? Kva skjer om tilgangen til import blir borte? Det var eit par av spørsmåla som dei ville vi skulle svare på.

I mitt vesle hovud er det vanskeleg å sjå på utviklinga i landbruket utan å sjå på dei større utviklingstrekka i samfunnet. I takt med industialisering og effektivisering av landbruk og industri har samfunnsøkonomien i aukande grad vorte kunstig og sjuk.

Då far min var ung blei dei beste bøane slege med hesteslåmaskin. Resten vart slege med ljå. Det var arbeid for mange på ein gard, både drengar og budeier. Dei arbeidde stort sett for maten og litt pengar til sko og kle, og for drengane kanskje ei gåve dei kunne ta med seg om dei gjekk over breen til Jølster eller Veitastrond for å æh… snakke med damer.
Les heile Innhogget her

Bondelagsleiar og mafiaboss?

Då bondelagsleiar Per Hilleren denne veka gjorde det klart at Bondelaget ikkje brukar hotell som serverer Q-mjølk, gjekk leiar i Unge Venstre, Sveinung Rotevatn, ut på twitter og ga uttrykk for at no er det reine mafiatilstandar her i fylket. I Unge Venstre-leiaren sitt hovud er altså Per Hilleren mafiaboss og Bondelaget mafiaorganisasjonen som styrer fjordafylket? Mafia assossierar vi alle med korrupsjon og truslar om drap og valdsbruk. Passelege skuldingar mot ein næringsorganisasjon som ynskjer å bruke eit hotell som satsar på kortreist mat! Han kan vel ikkje vente å bli teke på alvor som politikar etter slike utspel? tenkte eg. Men før eg hadde tenkt tanken ferdig hadde stortingspolitikar Laila Gustavsen (Ap) hengt seg på mafia-ordbruken.

Eg sende ei melding tilbake til dei begge: «Bra nokon tek ansvar for klimaet og forlangar lokalprodusert mat medan politikarane sit tiltakslause på gjerdet og sutrar!» Rotevatn svarar at langreist mat er heilt uproblematisk med tanke på klima og miljø, noko han ikkje fulgte opp då fleire melde seg på diskusjonen og ville ha dokumentasjon. Og Gustavsen forsvarte si kollektive mobbing av bondelagsmedlemmer med at nokre enkeltbønder i Buskerud, truleg bondelagsmedlemmer, har mobba bønder som leverer mjølk til Q-meieriet. Venstre miljøparti? Ap mot mobbing? Snakk om tillitsvekkande politikarar! Les heile saka no!

Eg melder meg ut!

Og det å melde seg ut er ingen uvanleg ting å gjera når ein har fått nok av dobbeltkommunikasjon og brotne løfter frå eit lag som ikkje ivaretek medlemmene sine interesser.

I forkant av landbruksoppgjeret kom det landsmøteuttalar om satsing på landbruk og betra økonomi i næringa frå dei raud-og-såkalla-grøne (Grøne? Lat oss kalle det Dei daudgrøne og solidaritetslause). Dette skapte optimisme i næringa. Ein gløymer så lett at det har vorte ein vane at festtalar er gløymde når politikk vert forma. Bondeorganisasjonane gjekk ut med krav om lågtlønnsauke og kompensasjon for den store auken i utgifter som absolutte krav. Men som vanleg endar det med at Bondelaget godtek statens tilbod, litt oppjustert, slik regjeringa har bestemt før tilbodet vert lagt fram. Les heile kommentaren!