Viser arkivet for stikkord framtidsfylket

Nok framsnakking no

”Lat oss bli verdas beste på oppvekst,” skreiv vår alles ven, bankdirektør Arvid Andenæs, i eit langt innlegg i lokalavisene før jul. Bodskapen var enkel: vi må samle oss om noko positivt og offensivt. Vi må forvalte rikdommen vår slik at den gir avkastning i form av styrka profil, styrka sjølvtillit og positiv utvikling, skreiv fylkets mektigaste ba(n)kmann. Er det derfor han er så knipen med pengane? Om du treng risikokapital, er nemleg fylkesbanken ikkje den som først opnar dørene for deg.

I innlegget sitt skrytte Andenæs av ein annan fylkestopp, sjefs-Navar Tore Thorsnes. No vil også han underhalde oss med lange, oppbyggjelege avisinnlegg. Eit lite tiltak opp i alt Nav-elendet. I det «glimrande» førjulsinnlegget streka også Thorsnes under at vi må samle oss kring utvikling av dei «fantastiske ressursane» våre, ”om det no skulle vere næringsliv, natur eller den kunnskapsrike ungdomen vår”. Alle må vi stå fram, skreiv han, som ”stolte over det flotte fylket… og vere offensive i debattane om framtida vår, utan hua i handa.”

Avisredaktørens resept er den same: «Folkens, me må bli betre – mykje betre på å framsnakka kvarandre», skriv redaktør Fardal. Og han viser til Thornes og hans rørande forteljing om kor «fantastiske» vi er. Medietoppen Arve Sandal avslutta det heile med eit tilbakeskodande romjulsbrev om kor bra alt var i og for Sogn og Fjordane på 60-, 70- og 80-talet. Lenge leve Gerhardsen, Kyllingmark og Willoch. Skikkelege karar, veit du. Mens dei styrte, fekk vi som budde her, «trua på oss sjølve og at det vi driv med, er verdifullt for folk og land.»

Slik er det ikkje i dag. No er «nokon», den blåblå regjeringa visst, ute etter oss. Dei vil ta frå oss det Gerhardsen og Kyllingmark bygde opp. Vi er utpeikte til «avviklingsfylke.» Derfor bles fylkestoppane våre til full positiv mobilisering. Ordførar Harald Offerdal i stagnerande Balestrand har funne i alt 19 statlege reformer som skal gje oss «robuste fagmiljø og betre tilbod.» Men, seier sindige, seige Offerdal, «me har ikkje sett det dokumentert.» Vi er då så fantastisk gode på det meste; skule, utdanning, trivsel, lærarkrefter, oppvekstvilkår, kunnskapsrike ungdommar, at vi ikkje treng reformer av noko slag. Heller «back to the 60ies» med Arve Sandal. Og nokre Nav-kurs i «framsnakking», med Jan Inge Fardal og Rasmus Mo. Nei, forresten. Hent Frode Grytten hit. Skrønemeisteren frå Odda. Han skrønar så vi trur det verkeleg er sant.

«Når veldig mange sier det samme, er det tid for å høre på noen andre.» Det skreiv ein annan odding, Knut Olav Åmås, i Aftenposten sist laurdag. Tenk litt over det. Om det er eit fylke som verkeleg treng reformer, i lokal- og regionalforvaltning, næringsliv, skulevesen osv., må det vere Sogn og Fjordane. For framtidsprognosane for fylket er svært dårlege. Kvifor løyner de dette? Demografien talar sitt tydelege språk. Vi kjem dårlegast ut av alle fylke. Ungdomstala stuper. Og trass all begeistring, er innflyttingstala like negative som før. Bryr Framtidsfylket AS seg om det? Vår siste demografiske skanse, høge fødselstal per kvinne, er no også snart historie. Berre storstila innvandring kan «redde» oss.

Ingen kan skrøne seg vekk frå dette. Det hjelper korkje med «framsnakking», endelaust sjølvskryt eller fantastiske forteljingar. Spør heller: kvifor er det så få som flyttar hit? Den hemningslause begeistringa, den ukuelege, men evnelause optimismen, og den påtekne positiviteten duger ikkje som framtidsverktøy. Empirien talar sitt eige språk. Vi må omstille oss, vi også. Men når til og med den mektige banksjefen vil «framsnakke» oss til ein ny røyndom, ringjer alarmklokkene.

”Framsnakking” er ikkje berre eit språkleg dårleg ord. Det hjelper heller ikkje ein døyt. Seier eg, mens eg stolt tek på meg «Nei-hatten».

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis laurdag 7. februar 2015.
Twitter: @georgar

Fenomenet Nordfjord

Eg er nok ikkje den einaste som har lete meg undra og fascinera av det eg kallar fenomenet Nordfjord. Det er like ruralt som resten av fylket, like dårlege vegar og like vanskeleg å få tak i kvalifisert arbeidskraft. Likevel er det Noreg si vogge innan nyskapande næringsliv.

Greitt nok, her i Indre Sogn har me både høgskule, aluminium og saft, men det er bokstaveleg tala noko old fashion i høve til kva dei driv med i Nordfjord. Kven hadde for ti år sidan trudd at den største norske motesuksessen internasjonalt – Moods of Norway – skulle koma frå Stryn? Truleg ingen. Eller kva med Aloha Hemp og Ricco Vero? Alle desse har vore med på å gjera Nordfjord kjend for anna enn trauste nordfjordingar, og har nok til og med vore med på å endra det stempelet. Når såg me sist noko i tilsvarande i Indre Sogn? Aurlandsskoen?
Les meir…

Tenk som det private næringsliv

Tanken om dette innhogget slo meg allereie i desember. Då sat eg på skulen og sprengleste statsrett for å bli ferdig med boka før jul. I lunsjpausen fann eg bladet Ambisjonar liggande på eitt av borda i kantina, men etter å ha bladd meg gjennom ei avis med bedriftspresentasjonar frå fjordfylket var det éin ting som slo meg. Kvar var den kanskje største gruppa av akademisk kompetanse i Sogn og Fjordane – statleg og kommunal forvaltning?

Rett nok var Høgskulen og fylkeskommunen representert, men resten av offentleg sektor verka til å ha ei oppfatning av at det kommersielle jaget etter studentar er noko dei private aktørane får ta seg av. Det å vera til stades der framtidige tilsette er og tilby dei noko før dei kan gje noko attende i form av profitt, synast som ein ukjend tanke.

Dette kjem særleg godt fram når ein ser det utifrå eit studentperspektiv. Private aktørar har ofte gjesteførelesingar, typisk i samband med at studentane skal ha eksamen i noko som er innan bedrifta sin fagkrins. Dette blir gjort for å syna korleis og kvar faget kan nyttast i praksis, og slik kven som er potensiell arbeidsgjevar i framtida og kva dei kan by på.

Dei same bedriftene framstår òg som sponsorar av studentarrangement og studieturar. Men særleg profilerar dei seg gjennom 4-6 veke lange traineeopphald som har som formål å presentera ”ein vanleg dag på jobben”, altså ikkje primært at ein skal erstatta andre tilsette fullt ut. Det er ei unik moglegheit til å presentera seg overfor framtidige tilsette som dei private aktørane tilsynelatande har monopol på. Stipend, rettleiing, kontorplass og resurstilgang for studentar som skriv masteroppgåve er òg eit kjend fenomen – i det private.

Dei einaste som har teke den kommersielle utfordringa frå det private på alvor er universiteta, høgskular og forsvaret. Ei god stund før kvar einaste opptak kjem dei med massiv annonsering og reklame. Dei har funne sine nisjar – HSF har sett konkurransen frå andre, og har blitt studieplassen for dei som lever for ski og fjell, og forsvaret har skapa ein illusjon om at dei har den beste leiarutdanninga i Noreg og at 9/10 som er noko har leiarutdanning frå forsvaret.

Sjølv om det kanskje ikkje alltid representerar sanninga, har dei uansett lukkast i å byggja opp noko som fungerar overfor sine målgrupper. Og er det nokon som kunne trenge betre omdøme er det offentleg forvaltning. Det er få som i dag går rundt på norske utdanningsinstitusjonar og uttrykkjer eit ynskje om å blir sakshandsamar i NAV eller fylkeskommunen når masteren er innlevert. Faktisk er det snarare eit skrekksenario for mange. Forvaltninga blir støtt trekt fram av professorar som plassar ein endar opp om ein ikkje gjer det bra nok på eksamen. Slått saman med eit totalt fråver der studentane er, gjer det at det blir ei sanning for mange.

Men dette veit sjølvsagt ikkje den offentlege forvaltninga noko om, for dei er ikkje der slikt kan opplevast. Ulike arbeidslivsdagar og studentaviser er klassiske arenaer for profilering som oftast er blotta for anna enn privat næringsliv. Det beste døme er bladet Stud.Jur frå Universitetet i Oslo. Av om lag 50 annonsørar i desember, var berre éin offentleg, og det var Regjeringsadvokaten.

Alt er likevel ikkje svart som natta. Under bedriftsmessene som var i Oslo, Trondheim og Bergen i vinter var offentleg forvaltning godt representert. Det er bra, men berre så synd at dei nærast må få alt opp i fanget før dei forstår alvoret. Eg er overtydd om at offentleg forvaltning umogleg kan vera like kjedeleg som det ein kan få inntrykk av, men det hjelp lite når oppfatninga er ei anna rundt om i akademiske studentmiljø. Og det er jo eit paradoks at barnehagar og grunnskular i Leikanger ofte får besøk frå offentleg forvaltning som fortel om kor gode og spanande arbeidsplassar dei har, medan dei er fråverande hjå dei som faktisk er under utdanning!