Eigedomsskatten

Som økonom tykkjer eg eigedomsskatt er ei god og tenleg skatteform. Vi burde snarast få ein statleg eigedomskatt i Noreg. Skatten er enkel å administrere. Det er få mulegheiter til å vri seg unna skattlegging av eigedom. I Noreg er dessutan ein altfor stor del av kapitalen bunden opp i bustader og fast eigedom. Det er lite innovativt for samfunnet. Ein eigedomsskatt med eit godt botnfrådrag er elles ein sosialt rettferdig skatt. Det økonomtunge Scheel-utvalet foreslo då også i 2014 innføring av ein statleg eigedomsskatt, kombinert med reduksjonar i inntektsskatten og lågare selskapsskatt.

Den kommunale eigedomsskatten er ein upopulær skatt, sjølv om fire av fem kommunar har innført skatten. Han har berre eitt formål: å skaffe nødvendige inntekter til å dekkje kommunens veksande utgifter. Eigedomsskatten er alltid tema i kommunevalkampen, og både takstgrunnlag og skattesats skaper bråk i kommunane.

Alle sogningar har fått med seg den intense bruduljen om eigedomsskatten i Sogndal siste 14 dagane. Illsinte bønder har eggja til kamp mot kommunen. Bøndene fann seg ikkje i den sterke auken i skattetaksten på vånings- og fritidshusa på garden. Dei meinte òg at prosessen med fastsetjing av takst var både knapp, uheldig og dårleg. Til slutt tvinga dei kommunen til å vere med å lage til eit folkemøte onsdag denne veka. Her bar relativt saklege, men bitre, bønder fram klagemåla sine overfor dei «skuldige»; ordførar Aarvoll og rådmann Aanestad. Og takseringsfirmaet Verditakst AS.

Dette skjer berre fire månader etter at same ordførar og rådmann stod skulerett for oppgjevne og arge innbyggjarar i ei anna kaotisk sak; nemleg Sogndalspakken og miljøloket. Også den gongen måtte dei to herrane krype til korset. Slikt går på tilliten laus. På det oppheta folkemøtet om eigedomsskatten onsdag var det jubel og klapping då éin av dei unge bøndene frå Nornes hengde bjølla på den rette katten, nemleg ordførar Aarvoll. Hans tredje ordførarperiode har fått ein tung start.

Sogndal har ein viljesterk og dyktig rådmann. Det har eg skrive før. Politisk lydhøyr er han likevel ikkje. Og han er ingen angrande syndar. Han la fram og forsvarte si innstilling til formannskapet slik den politisk oppnemnde Takstnemnda, leia av Odd Urdal Bjelle, Ap, hadde rådd til. Her låg det faktisk inne ein betydeleg reduksjon (40 pst.) av den takstverdien på våningshus Verditakst AS hadde kome fram til. Det var lite snakk om dette på folkemøtet.

Eg vel å tru at den politiske ringreven Urdal Bjelle har kviskra sin gode partikamerat Jarle Aarvoll nokre ord om kva som var i emning, korleis bøndene hadde reagert på det oslobaserte takseringsfirmaet, og peikt på at det var sett av altfor lita tid til arbeidet til Takstnemnda. Men Aarvoll heldt seg passiv. Sjølv sa han dette til Sogn Avis (TV) 9. mars: «Det er måten ein handterer krevjande saker på, som viser kva ein står for». Godt sagt; av ein som ikkje gjorde noko som helst.

Formannskapet i Sogndal torsdag denne veka hadde knapt noko val. Det opphissa og utfordrande bondemøtet i Blaoboxen kunne berre få eitt utfall. Og dei mange vitnemåla, reportasjane og leiarartiklane i Sogn Avis, vårt Vox Popilu, om «horrible» takstverdiar og skatteauke, har ikkje gjeve rom for tvil. Takstgrunnlaget måtte endrast. Alle (?) takstar må ned. Formannskapet spelte derfor ballen tilbake til Odd Urdal Bjelle og Takstnemnda. Og Bjelle veit kva han har å gjere. Men nokon kunne ha sagt det til han før.

For mange er Verditakst AS og rådmannen «skurkane» i denne forteljinga. Mens skatteplaga bønder er «heltane.» Det er altfor enkelt. Alle har sine roller. Og all harme er ikkje like godt underbygd. Bønder i Dalen og næringsdrivande på Kaupanger skal også betale sin rettmessige eigedomsskatt. For meg er bondeskattestriden i Sogndal 2016 nok eit argument for innføring av ein sentral statleg eigedomsskatt i Noreg.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis laurdag 19. mars 2016.
Twitter: @georgar

Om eg skulle plante eit tre

Om eg skal plante eit tre igjen, eller så eit frø, då skal det vere eit frø av nestekjærleik, respekt og empati.

Innhogg i Sogn Avis 27.2.2016. Les heile innhogget her:

https://mannmedgreip.wordpress.com/2016/02/27/om-eg-skulle-plante-eit-tre/

Vinteren kjem

Det har vore travle og aktive dagar i og kring Sogndal siste veka. Bygda har syda av levande liv både i sentrum og i fjellsidene; eit ungt og menneskeleg teikn på at pilene peikar oppover for kommunen vår. Dette skjer i det første året av tredje perioden i den lange og, for det meste, positive ordførartida til ursogndølen Jarle Aarvoll.

Vi dunkar konkurrenten Førde på nesten alle parameter. Inga fjordbygd på Vestlandet, knapt nok i Noreg, kan måle seg med Sogndal når det gjeld moderne utvikling. Tenk over det iblant. Imens klagar og syter floreværingane ute ved det som skulle vere «gullkysten» vår, godt akkompagnert av allvitaren Frank Aarebrot. Dei får det ikkje heilt til. Vi har ingen gullkyst i Sogn og Fjordane. Men vi har ein sølvfjord.

Nok om det. For no kjem vinteren, som sentralbanksjef Øystein Olsen sa det i årstalen sin torsdag. Dei kommande åra vert harde. Ei meir krevjande fase i norsk økonomi er rundt hjørnet. Produktivitetskommisjonen, leia av (den tidlegare) venstremannen, økonomiprofessor Jørn Rattsø, var endå tydelegare i språket: festen er slutt no, forkynte dei. Produktiviteten har stagnert, og på fleire område, bl.a. i byggnæringa, gått betydeleg tilbake. Finanskrise og sterkt aukande innvandring har drege lønnsnivået ned.

Høg oljepris og oljesmurde offentlege budsjett har gjort at dei fleste av oss har merka lite til produktivitetssvikten. Lågare vekstbidrag frå oljenæringa, flyktningsituasjonen, grøn omstilling og ein høgare prosentdel eldre vil forverre økonomien. Kor godt vi lukkast med å auke produktivitets¬veksten, vil vere avgjerande for den langsiktige velstandsutviklinga i Noreg. Alt må no setjast inn på å auke produktiviteten, seier produktivitetskommisjonen.

Den nye veksten må skapast i nye næringar. Vi må få til eit skifte frå ein ressursøkonomi til ein kunnskapsøkonomi. Kvalitet må prioriterast framfor kvantitet både i høgare utdanning og forsking. Det må satsast betydeleg meir på realfag og teknologi i staden for billege samfunnsfag. Vi har for mykje merksemd på samfunnsutfordringar, for lite på vitskap, heiter det. Noreg må omfamne den teknologiske utviklinga, robotar og delingsøkonomi. Vi må kvitte oss med for gunstige velferdsordningar. Særleg gjeld dette den rause sjukelønnsordninga.

Om vi ikkje gjer noko, må skattane aukast betydeleg. I 2060 må vi kanskje betale 65 pst. av inntekta vår i skatt. Kommisjonen rår til å tone ned dei mange distriktspolitiske målsetjingane vi har, til fordel for meir livskraftige byar, meir brutale prioriteringar i offentleg sektor og ei meir rasjonell organisering av offentleg forvaltning. Treng vi, alvorleg talt, fylkeskommunen? Eller er det udanna å spørje slik i sjølvaste trivselsfylket?

Det er unødvendig å seie at den framtidige velferda vår vil vere betydeleg avhengig av korleis vi som nasjon taklar den tallause straumen av flyktningar som gjerne vil inn til oss. Vi kan sleppe inn berre ein bitteliten brøkdel. Sjølv Sylvi Listhaugs restriktive linje vert altfor sjenerøs, slik Astrid Meland skreiv i VG torsdag. Vi må bli både betydeleg strengare og meir urettferdige. Heile flyktningssystemet må leggjast om. Alternativet er kaos. Både nasjonalt og globalt.

Mens eg skriv desse linjene, tikkar det inn nye befolkingstal frå SSB. I 2015 vaks folketalet i Sogndal med 2,1 pst. Vi vart 162 nye sogndølar. Vi er på klart på fylkestoppen. Og ingen fjordkommunar i landet slår oss. I Førde var veksten berre 0,8 pst. I Flora 0,5. På fylkesbasis 0,3. Sogndal hadde i 2015 også eit innanlands flytteoverskot, ulikt dei fleste andre distriktskommunar.

Så seier tala. Det går bra i Sogndal. Men også hos oss må vi no, av mange grunnar, bu oss på vinteren. Vi er vel klare for det?

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis laurdag 20. februar 2016.
Twitter: @georgar

Tid for sivil ulydnad?

I fjor ein gong skreiv eg meg på ei liste til støtte for dei som arbeider for å verne Førdefjorden mot øydeleggjing i byte mot å tene pengar ei kort stund. Eg skreiv meg på lista mest for å halde meg orientert om saka. Denne veka fekk eg ein e-post med orientering: Nordic Mining skal i februar starte nye prøveboringar i Engebøfjellet. Og etter orienteringa får eg ei oppmoding: Bli med på aksjonar, skriv aksjonsgruppa, organisert av Natur og Ungdom.

Eg kjenner litt til organisasjonen Natur og Ungdom frå tida mi som lokallagsleiar i Bondelaget. Ved fleire høve fekk eg lytte til nokre av organisasjonen sine dyktige og dedikerte representantar på Bondelaget sine leiarsamlingar i Sogn og Fjordane. Eg hugsar eg alltid var imponert over desse ressurssterke, unge folka. Og glad for samarbeidet dei søkte med bondenæringa, og for at Bondelaget inviterte dei inn til sine viktige samlingar.

Og no får eg altså ein e-post underteikna av Natur og Ungdom. Om ei viktig sak. Og dei vil helst ha dei 2000 som har skrive seg på aksjonslista med på aksjonar. «Alle aksjonar vil bli på eige ansvar og rekning», presiserar dei. «Håpar vi ser deg i Vevring!» Og eg veit det er ei viktig sak. Men sivil ulydnad, er det det dei snakkar om? tenkte eg.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis 30.1.2016. Du kan lese heile Innhogget her!

Vestlandshøgskulen

Torsdag om ei og ei halv veke skal styret for Høgskulen i Sogn og Fjordane seie ja eller nei til å vere med å greie ut ein mogleg Vestlandshøgskule, dvs. ein fusjon mellom HiSF, Høgskolen i Bergen og Høgskulen Stord/Haugesund. Eg vonar styret vårt svarar klart ja til dette. Eg er ikkje aleine om det.

Struktursaka har dominert dagsorden ved høgskulen i snart to år. Det førre styret vedtok samrøystes, og utan ei føregåande utgreiing, at HiSF skulla halde fram som sjølvstendig institusjon. Deretter fekk vi ein kamp mellom det gjenstridige HiSF-styret og den fusjonskåte statsråd Røe Isaksen. Styret gjekk motstrevande med på å opne for ein tettare integrasjon på Vestlandet, men dette alternativet var berre ”aktuelt dersom UiB er med frå starten.”

Styret ved HiSF fekk tilsynelatande full støtte i heile fylket i kampen mot (den blå-blå) staten for å halde oppe HiSF som ein sjølvstendig institusjon. Knapt nokon har mælt imot. Avisene har vore fulle av støtteerklæringar frå politikarar, kommunar, organisasjonar, autoritetar av alle slag. Sogn Avis vart snøgt ein storspalta herold for den brage styreleiaren Heidi Kathrin Osland. Heile fylket stod på sjølvstendelinja. I alle fall om vi skulle tru på media.

Det skal vi sjølvsagt ikkje. For det har vore nok av skeptikarar heile tida. Langt frå alle i dette fylket meiner at vi best klarar oss aleine når det skjer store endringar kring oss. Men mange har late seg blinde av alle innlegga i lokale media, også frå HiSF-tilsette, som har støtta opp om sjølvstendelinja. Vi har knapt sett eit einaste avisinnlegg eller høyrt ei røyst i lokalradioen som har teke til orde for at vi i det minste burde greie ut kva som var best, fusjon eller sjølvstende. Kvifor ikkje? Kvar har sunnfjordspolitikarane vore? Firda? Eller NRK Sogn og Fjordane, som alltid leitar etter konfliktar?

Også i høgskulestriden har kjeldene bydd opp til dans. Det veit lokalmedia. Høgskulemiljøa i Førde ønskte seg fusjon frå dag 1. Det var allment kjent. Og ei rekkje maktpersonar i fylket var skeptiske til nok ein ”aleinegang” her i fylket. Jan Øhlkers har mange meiningsfeller. Men i denne saka har dei vore tause. I staden vart lokalmedia aksjonistar for eit einstemmig og einsretta høgskulestyre som standhaftig og sjølvmedvite stod på ei kompromisslaus sjølvstendelinje, utan noka utgreiing i forkant. Ikkje éi einaste motrøyst melde seg i media før den Oslo-busette sogndølen Tord Dale kom på bana no i januar, halvtanna år sidan saka starta. Og Dale fekk med éin gong, ikkje uventa, stempla innlegget sitt som ”einsidig og fordomsfullt” av høgskulehistorikar Yttri. Vi kan ingenting lære av historia.

Den tilsynelatande semja i høgskulesaka har vore mest tydeleg i Sogndal. Her er det i ferd med å verte lågt under taket. Dei siste åra har vore prega av idyll, suksess, semje og heltedyrking i regionsenteret. Alle skal vere med på laget. I det suksessrike campusmiljøet må alle stå opp for den vesle høgskulen som kjempar mot overmakta. Viss ikkje, tek vi deg. Tord Dale fekk merke det på Facebook.

Ved HiSF kom det i haust nytt styre og ny rektor. Brått vart alt meir ope og uvisst. No, eit år på etterskot, er det laga utgreiingar. På heimesida til HiSF kan alle sjå kva som vert tenkt av fagmiljø og enkeltpersonar kring fusjon eller ikkje. Og som dei fleste av oss har visst heile tida: det dreier seg om tvil og tru, ikkje om liv eller død, ikkje om det kvite eller svarte, men om sjatteringar i grått. Det vert teikna mange scenario for ein fusjon og mange for ein sjølvstendig institusjon. Valet er ikkje ”beinkløyvd.”

HiSF-styret kjem, trur eg, til å gå inn for å vere med å greie ut ein fusjonert Vestlandshøgskule. Då kan lokalmedia, med heroldredaktør Fardal i spissen, ta ein tenkepause og gå i seg sjølve.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis laurdag 23. januar 2016.
(I nettversjonen er det gjort nokre små endringar i første, sjette og siste avsnitt av teksten)

Twitter: @georgar

Framleis godt år!

EG SKAL VERE ÆRLEG: 2015 var ikkje mitt beste år. Heldigvis er det mange som har bidrege til at det ikkje blei så ille likevel. Nokre av dei har betalt for det. Men dei fleste som har bidrege positivt er venner. Eg set pris på dei profesjonelle, men endå meir på venene mine. I dagane mellom jul og nyttår møtte eg ein av dei, Rune Olstad, over ein kopp kaffi på ein av kaféane på eit kjøpesenter i Sogndal. Eg blei godt kjent med Rune for nokre år sidan, då han arbeidde i Bokbyen og budde ein vinter i Fjærland. Kaffikoppen på eit kjøpesenter i Sogndal blei til to, og medan vi prata blei barna våre venner over ein mobil med Mine Craft på. For dei som ikkje er unge nok til å vite det er Mine Craft eit dataspel frå 1980-talet som framleis er så populært at barna ynskjer seg Mine Craft-lego til jul. Og så er Mine Craft eit spel Barnevakten tilrår til barn pga læringseffektane spelet gir, og som ei motvekt til spel som foreldre let øydeleggje barna sine.

Du kan lese heile innhogget på mannmedgreip.wordpress.com/

Godt nytt år!

Les gjerne også: To ulike menneskesyn som stod på trykk i Vårt Land i romjula.

Gi dei du møter ei ROSE i 2016!

Eg gjer gjerne Rune Olstad sine ord til mine. Les heile diktet her:

På årets siste dag

skal ein vel
tenkje tilbake
og ikkje minst

love gull og
grøne skogar
for året som kjem

Eg var her
i 2015
på godt og vondt

Takk til alle dykk
som var med meg

Mange nye mennesker
fekk eg gleden
av å møte

dette gjer
at eg føler meg
enno rikare

Ingenting
kan overgå
gleda av å vere saman

Neste år
ynskjer eg å
synge enno meir
lese enno meir
elske enno meir

Ja, rett og slett
leve enno meir.

GODT NYTT ÅR

Rune Olstad

Ei bok til jul

Eg likar ikkje å gå i butikkar. Eg avskyr kjøpesenter. Etter ein knapp time på Sogningen får eg ilt ”i haudet”. Den einaste butikken eg med handa på hjartet kan seie eg likar meg i, er bokhandelen. Men heller ikkje den er som han ein gong var. Bøker er ikkje lenger kultur, men stapelvare. I Gyldendal går dr. philos. Geir Mork av som konsernsjef ved nyttårsskiftet. Frå då av skal landets mest ærverdige forlagshus leiast av Tørres Thuv frå Bodø. Han har slått seg opp på videoutleige og sal av sjokolade. Harald Grieg snur seg i grava.

I år vert det ingen juletur på bokhandelen i Sogndal. Det er fordi min bokhandel, Skjeldestad Bokhandel, etablert i 1906, og overteken av Olav J. Skjeldestad i 1936, no har lagt inn årene. På 1980- og 90-talet hadde dei òg ein filial på Leikanger. 110 år med boka i sentrum, 45 av desse åra i Sentrumsbygg AS i nedste Fjørao, er over. Uventa var det ikkje. Omsetninga har gått ned, raude tal melde seg i rekneskapen. Nye kjedebokhandlar, fuskarar i faget, har etablert seg på Sogningen. Dei som arbeider der, kan lite om bøker og ingenting om litteratur.

Den nedervde kulturelle og boklege kapitalen som sat i veggane og hos personalet på Skjeldestad bokhandel, lèt seg ikkje kapitalisere i straumlinjeforma kjedebokhandlar på storsenteret. Eg har ikkje kjøpt ei einaste bok korkje på Ark eller Norli på Sogningen. Men Norli-bokhandelen er ein fin snøggveg til Polet på andre sida av varehuset.

O.J. Skjeldestad, som kjøpte bokhandelen i Fjøra i 1936, fekk i 1986 den første kulturprisen for Sogndal kommune. Han fekk prisen for ein allsidig og lang innsats i kulturens teneste. Hadde det vore opp til meg, skulle bokhandlar, musikklærar, korps- og kordirigent Jon Skjeldestad saman med litteraturrettleiar og bokhandlar Aud Ølnes, få kulturprisen for Sogndal i 2016, hundreogti år etter at Mariann Brøgger starta sin bok- og papirhandel i Fjøra. Både Jon og Aud har gjort seg fortente til prisen. Så vidt eg kan sjå, har heller ingen fått ein kulturpris i Sogndal for sin innsats med høgt kvalifisert litteraturrettleiing.

I førjulstida er det ikkje lenger litteraturen, men musikken, som pregar kulturfeltet landet over. Ein ny forskingsrapport eg har hatt litt å gjere med, viser også at den rytmiske musikken er sterkt dominerande i dei fleste kulturhusa i landet. Dårlegast kår i kulturhusa har den visuelle kunsten. Slik er det også i Sogndal. Her, i ein av landets mest snøgtveksande kommunar, er vilkåra for den visuelle kunsten så skrale at kunstlaget rett og slett har lagt ned arbeidet. Dei kunstinteresserte kvinnene gir kommunen heile skulda. Så enkelt er det sjølvsagt ikkje. Kunstlaget burde ha gått i seg sjølv. I det minste kunne dei ha teke turen ut til Høyanger og sett kva kunstlaget der får til med dugnadsinnsats og beskjedne midlar. Gunnar S Gundersen ville ha fryda seg.

Eg set mi lit til arbeidet i tankesmia til Laura Kvamme. Dei unge vaksne, godt utdanna innflyttarane ho arbeider med, er ikkje berre ”gira” på toppturar og skikøyring i laussnø. Dei vil også ha eit meir livleg sentrum og nokre alternativ til Meieriets rytmisk fengjande musikk. Større variasjon i sentrum, dans og kunst, seier dei. Ligg det kanskje ein spire her til eit kunstlag og eit kunstgalleri? Slik dei har det både i industribyen Høyanger og i bondebygda Sandane. Tek Tankesmia utfordringa?

Men no i julemånaden saknar eg bokhandelen i nedste Fjørao. Eg saknar venlege og imøtekommande Jon Skjeldestad og Aud Ølnes sine kunnige råd om årets gode bøker. Julebøkene mine i år er derfor for lengst kjøpte inn på nettet.
God jul, bokvener.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis laurdag 19. desember 2015.
Twitter: @georgar

Gudlaus kommunikasjon

Dette var tittelen på innhogget i Sogn Avis laurdag 28. november. Tittelen er både dårleg og misvisande i forhold til teksten i innhogget. Teksten er publisert på bloggen min under tittelen

Gud, sauer og kommunikasjon

Dette er kanskje ikkje nokon god tittel heller, men i alle fall betre enn den trykte tittelen.

Om du går innn på bloggen Mann med greip kan du lese andre innhogg, tekstar publisert i BT og ymse anna.

Høyanger i 100

Høyanger, fylkets første skikkelege by, fyller 100 år i 2015. Som den einaste byen i fylket har Høyanger no også fått si hundreårssoge i to bind. Ei dramatisk historie om tettstaden Høyanger, ein gong ei namnlaus, lita grend inst i Høyangsfjorden. Men vatnet som rann ned langs fjellsidene, endra brått historia. I åra etter 1915 vart grenda snøgt forvandla til ein av dei mest einsidige og tettbygde industristadene i Noreg. Høyanger vart ein velregulert og vakker by, uoffisielt kåra til Noregs vakraste. Bykjensla får du framleis, når du passerer den staselege Byporten. Til ut på 60-talet var Høyanger største tettstaden i fylket. Byarrogante Førde har litt å lære.

Martin Byrkjeland og Anders Timberlid frå HiSF har forfatta hundreårssoga i to velskrivne og godt illustrerte bind om ”Vatnet, verket og byen.” Boksleppet skjedde i samfunnshuset i Høyanger sist fredag, med stort frammøte, heimelaga kaker, kommunal kaffi, musikkorpset til fagforeininga og to opplagde, nøgde og stolte historikarar. Folket kjøpte med seg bøkene heim, i både tre og fire eksemplar. 100 år med fagleg god høyangerhistorie, kvalitetssikra av ei lokal og godt kompetent boknemnd, er fascinerande lesing.

Sidan Høyanger ligg i medieskuggen av Sogndal og Førde, gjekk boksleppet hus forbi hos Sogn Avis og Firda. Fredagskveldane har journalistane anna å gjere. Ein tredjedivisjonskamp i handball, kanskje. Men det er faktisk ein stor begivenheit at det vert gitt ut eit faghistorisk verk om 100 års framvekst og utvikling av ein moderne industriby. Det er ikkje mange slike historieverk i landet vårt. Det er all grunn til å gi honnør til Høyanger kommune som bestemte seg for å finansiere og få skrive ei industriell byhistorie, ikkje ei tradisjonell bygdebok eller kommunesoge.

Høyanger har feira 100 års historie med 100 ulike arrangement gjennom året. Det toppa seg med ei allsidig jubileumshelg i slutten av august, og vart avslutta sist onsdag med eit større industriseminar i Samfunnshuset og JuleLutt-konserten i Anodehallen på Verket. Den ferske industrisoga vart presentert under konserten gjennom intervju med Anders Timberlid, medan industriseminaret hadde gløymt å invitere sine eigne industrihistorikarar. Merkeleg.

Men både den ferske soga og industriseminaret er samde om at framtida for Høyanger ser lys ut. Hydro lovar drift i 100 år (?) til, medan sogeskrivarane konkluderer med at ”framtidsutsiktene er betre enn på lenge”, og at det nok også ”vert eit 150-års jubileum.” Den tidlege industrialiseringa har gjort Høyanger til eit livskraftig samfunn noko for seg sjølv; kulturelt, språkleg, samarbeidsmessig. Småbyen med alle kallenamna sine, med eit rikt og ungdommeleg musikkmiljø, eit radikalt politisk miljø, og uvanleg sterk patriotisme, har gitt oss forfattarar som Erna Osland og Marit Tusvik, og særprega kulturpersonar som Einar Førde og Lidvin Osland.

Frå Høyanger kom også kunstnaren Gunnar S. Gundersen, den store pioneren i norsk nonfigurativ kunst, kunstnarbohem og saman med blant andre Ludvik Eikaas, medlem av den såkalla ”Dødsgjengen” på 1950-talet. Som del av 100-årsfeiringa skipa Høyanger kunstlag til den flotte Gunnar S-utstillinga ”Som piler i rommet” på Samfunnshuset. Utstillinga vart opna av Lidvin Osland, som nytta høvet til å invitere til ein nasjonal dugnad for eit Gunnar S-galleri i den vakre Byporten. Ordførar og rådmann stilte seg positive.

Industrisamfunnet Høyanger har eit rikt og variert kulturliv. Her er rom for mange uttrykksformer. Småbyen har korkje kulturhus, campus eller høgskule. Eit aktivt kunstlag tek seg av biletkunsten og lagar til fine utstillingar i kjellaren på samfunnshuset. Dette skjer samtidig som det nedlagde kunstlaget i regionsenteret Sogndal auksjonerer vekk alle kunstverka det eig og avsluttar verksemda si. Ei skam. Har dei mange ressurskvinnene i kunstlaget brukt opp energien sin? Og kvar helst er kulturhuset i fotballbygda?

Heia Høyanger kunstlag. Heia Høyanger. Gratulerer med 100-årsdagen. Lykke til med dei neste 50. Og lykke til med Gunnar S-galleriet. Det kan bli ein merkestein.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis laurdag 21. november 2015.
Twitter: @georgar

Bacon, pølser og Hevn

Denne veka fekk vi vite at pølse og bacon er på same kreftrisikolista som tobakk. Då gjekk eg til butikken i Fjærland og ville kjøpe bacon og vossakorv. Fordi eg skulle lage raspeballar til middag til meg og barna. Gjett kva: butikken var utseld for bacon. WWF hadde tydelegvis ikkje skremt baconsvolten frå fjærlendingar. Joker hadde rett og slett heilt brått og uventa blitt tømt for bacon. Eg kommenterte dette for den alltid blide butikkdama. Ho meinte det berre er flott om eg vil ete litt meir bacon, sidan eg ikkje brukar tobakk, så kanskje eg kjem i same risikogruppe som folk flest.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis 31. oktober 2015. Du kan lese heile teksten i avisa eller her: Bacon, pølse og Hevn.