På måndag er det nok ein gong duka for kvinnedagen. Eg har tidlegare teke til orde for at dette må bli ein likestillingsdag, men har endå ikkje fått gehør for den tanken. Skal eg tru telefonane eg fekk etter at ideen kom på trykk blir det ikkje likestilling mellom menn og kvinner før menn kan føda ungar.

For meg er 8. mars til dels veldig sinte kvinner frå Kvinnegruppa Ottar kledd slør som skrik til Dagsrevyen sin reporter om kor vondt det er å vera kvinne, og kor mykje betre menn på alle måtar måtte ha det. Det kan stundom utvikla seg til ein konkurranse i å vera mest undertrykt. Det er under slike utbrot det er freistande å gjera Eldrid Lunden sine ord til sine eigne:

Vil du bli ei undertrykt jente
skal du seie at du er ei undertrykt jente
du vil ganske enkelt bli tatt
på ordet

Attende står dei vanlege kvinnene (som utgjer 99%) og er pinleg berørt av denne noko merkelege konkurransen. Eg kjenner fleire som skjemst over å vera av same kjønn som desse militante aktivistane som frontar den likestillingskampen anno 2010.

Slik eg har forstått det er hovudparola i år «nei til kvinneløn» og «ja til likelønspott». Men er ikkje dette ei einaste stor misforståing? Eg har framleis tid gode å høyra om ein mann og ei kvinne med same kvalifikasjonar i same yrke som gjer akkurat same jobben, som har ulik løn i 2010. Spørsmålet må i mine auge heller vera meir retta inn mot det saka faktisk gjeld: er det riktig at til dømes ein sosionom (tradisjonelt kvinneyrke) med treårig høgskuleutdanning skal tena mindre enn ein ingeniør (tradisjonelt manneyrke) med like lang utdanning? Ikkje fullt så lett å få pressedekning på ei så lite tabloid parole, men det ville nok stilt aktivistane i eit meir truverdig lys. Uansett er svaret i mine auge ja, så lengje etterspurnaden etter arbeidskrafta er ulik og me lever i eit samfunn som byggjer sin prispolitikk på tilbod og etterspurnad. Men det er eit anna innhogg.

Kanskje likelønskampen heller bør gjelda om det verkeleg er rimeleg at ein 50-åring som gjer same jobben som ein 20-åring får høgare løn, på bakgrunn av erfaring åleine – og ikkje på grunnlag av arbeidet og innsatsen ein faktisk utførar. Her er det tale om aldersdiskriminering, og det er i slike tilfeller ein verkeleg snakka om ulik løn for likt arbeid!

Det er heldigvis ikkje vanleg med tog, Ottar og «we can do it»-plakatar for fullt alvor i Sogn. Eg tør drista meg frampå med ein teori om at det er resultat av at me i Sogn ser ein litt større del av bilete. Likestilling er ikkje ein kamp mellom mann og kvinne, men ein felles kamp for rettferd. Det må vera likestilling som er kamp nummer éin.

OL er snart slutt, og det kan passe å oppsummere underhaldningsverdien. For det er mykje god underhaldning når språksvake journalistar kjem med ufrivillig morosame kommentarar. Kven andre enn sportsjournalistar får seg til å seie at «ho køyrde raskast av alle, utan at det visar att på tida»? Då kan eg seie at journalistar er dei som seier mest utan at det visar att på kunnskapsnivået!

Det er ei anna yrkesgruppe som brukar språk for å lure oss til å gjere idiotiske val. Eg tenkjer på seljarar. Som han sa seljaren som blei fortalt at telefonnummeret han hadde ringt var sperra for telefonsal: – Eg sel ikkje telefonar, hahaha! Eller som ein anna seljar svarde når kunden prøvde å komme til orde: – Ikkje avbryt meg! Det er uforskamma og frekt gjort av deg! Eller han som ringde meg i dag og ville advare mot alle dei useriøse konkurrentane sine, og som har forårsaka dette Innhogget.

Om ein er utrusta med mykje tolmod, så kan ein sjølvsagt sjå på seljarane som eit underhaldande innslag i kvardagen, på same måten som ufrivillig morosame journalistar. Men uansett trur eg einkvar kan miste tolmodet i møte med uforskamma telefonseljarar som er trena i å manipulere folk dit dei vil.

Eg kom i samtale med ein som hadde avslutta seljarkarriera, fordi han fann det vanskeleg å halde fram med å lure gamle folk med slu triks. Han fortalde korleis han var kursa til å selje billeg produserte flyfoto for tusenvis av kroner, helst til einslege, eldre folk. Når han først hadde fått kontakt, skulle han tilfeldig komme i snakk om kva som var bak vindaugo i huset medan han peika på biletet, og på den måten komme i snakk om barn og barnebarn. Det resulterte ofte til at dei gamle blei på gråten, og kjøpte bileta, og trudde dei hadde gjort eit godt kjøp. Slik er ein god seljar! Andre sel produkt vi trur vi treng, som bilar og forsikringar, og då let vi oss ofte lure til å tru at dei har vårt beste i tankane. Det har dei ikkje! Har du forresten høyrt om forsikringsseljaren som fekk refs frå sjefen då han prøvde selje livsforsikring til ein hundreåring? Seljaren forsvarte seg med at det statistisk sett er få hundreåringar som dør.

Det er mange gode råd mot telefonsal, som også har den effekten at underhaldningsverdien aukar. Ein gammal mann eg kjende brukte avbryte telefonseljaren: – Vent litt, det står ein seljar ved døra, eg må opne for han! Og så la han frå seg røyret. Ein anna måte er å unnskylde at du ikkje har tid, og be om seljaren sitt privatnummer, så du kan ringe seinare på kvelden. Seljaren kan sjølvsagt ikkje gi frå seg privatnummeret, og då seier du: – Jaså, du likar ikkje å bli ringt opp av framande du heller?

Eit par godbitar frå flyfotoseljaren til slutt, omskrive slik at ingen skal kjenne seg att: Ho som opna døra for seljaren stirra på biletet ein kort augneblink. – Eg skal ha det! sa ho utan vidare. Det kostar åtte tusen! Det spelte inga rolle for kvinna. Seljaren vart nysgjerrig og spurde kva det var med biletet ho likte så godt. – Ser du ho som står ved ripsbuskane der? spurde ho. – Det er nabokjerringa, og sjølv om eg mistenkte henne for å plukke bæra mine, så hadde eg ingen bevis. No skal eg henge biletet på stova, og så skal eg be henne på kaffi ein dag! Ein anna kunde ville helst kjøpe negativa også, fordi han ikkje ville kjerringa skulle få sjå biletet av ei elskerinne sin bil på tunet!

Då vil eg ynskje alle lukke til med å gjere telefonseljarar til god underhaldning!

Dette innlegget vart trykt som Innhogg i Sogn Avis laurdag 27. februar 2010. Sjå også den private bloggen min, Johannes-bloggen, der vert det lagt ut ei oppskrift på korleis ein kan takle irriterande telefonseljarar på ein god måte. http://johannes-eggen-mundal.origo.no/ti-maatar-aa-bli-kvitt-ein-telefonseljar-paa

Alt ser ut til lykkast for den sitjande raudgrøne regjeringa. I Vancouver kjem endeleg gullmedaljane. Og i Sogn og Fjordane veks folketalet meir enn det har gjort på svært lenge. Vi vart 623 fleire i fylket vårt i 2010. Om du ikkje har fått det med deg, vil Liv Signe fortelje det til deg den nærmaste tida. Gong etter gong. 623 er talet. At berre Finnmark hadde lågare vekst, bryr vi oss ikkje om.

Dei fruktbare kvinnene våre bidrog til eit fødselsoverskot på 196. Ikkje verst. I Hedmark og Oppland hadde dei eit illevarslande fødselsunderskot. Det same hadde 17 av dei 26 kommunane våre. Flyttebalansen vår var positiv; med ei nettoinnflytting på 428 personar. Som i dei andre utkantfylka, er det også i Sogn og Fjordane innvandrarane som held oppe flyttebalansen. Vi fekk 1.167 fleire innvandrarar i 2010. Den innanlandske flyttinga er negativ (minus 739), slik ho lenge har vore i fylket vårt.

Den innanlandske flyttestraumen går, slik han gjort siste 100 åra, i hovudsak til fylka kring Oslofjorden. Størst innanlands flytteoverskot av alle kommunane i landet hadde likevel Bergen. Ikkje så merkeleg. Til og med eg har fått trusselbrev frå kemneren i Bergen: ”Er du snikbergerser?”, spurde kemneren meg. Han hadde registrert at eg hadde fått utbetalt eit par tusen kroner i godtgjersle frå universitetet i byen.

Heile 6 av dei 8 kommunane i vår region hadde eit fødselsunderskot i 2010. Øvst på denne lista står Luster. Grunnen er openberr: For få kvinner i fruktbar alder. Eg veit ikkje om dette er tema i det usynlege organet Sogn regionråd, som berre er i media kvar gong dei skiftar leiar. Men Luster skil seg òg ut som den einaste kommunen i fylket med positiv netto innlandsk flytting. Kanskje ein ringverknad av at kommunen for eit par år sidan, av litt uklare grunnar, vart kåra til landets beste kommune å bu i?

Regionsenteret Sogndal veks. Men det går så alt for sakte. Mykje saktare enn i Førde, der veksten nærmast går av seg sjølv. Byen, som dei kallar det, inst i Førdefjorden hadde heile 75 pst. av fødselsoverskotet i fylket. Organisasjonen ”Førde Framover” har grunn til å juble: Når dei no skal leggje inn årane, har storbyen vår passert 12.000 innbyggjarar. Og det til og med med ein ordførar frå Senterpartiet i førarsetet. Om Liv Signe og Nils R torer å feire dette, er eg meir uviss på.

Kva som kan og bør gjerast for å få til kraftigare vekst i regionsenteret Sogndal, er tema for næringskonferansen 4. mars. Eg ser at den nye sjefen i Sogn Næring, Wilhelm Tangerud, har som mål å arbeide for sterkare utvikling av varehandelen i Sogndal. Han får her solid støtte av Sogn Avis. No treng vi snarast ei avklaring om kva som skal skje i Nedrehagen. Kanskje kjem den 4. mars?

Men utviklingsstrategiane i Sogndal kan ikkje berre kvile på varehandel og fotball, og ein evig krangel om kva som skal vere på Kaupanger eller i Fjøra. Vi treng noko anna i tillegg. Korleis kan Sogndal lykkast med å utvikle dei meir kunnskapsbaserte næringane, og tiltrekkje seg og skape eit nettverk av og for moderne og spesialisterte tenesteytande verksemder? Kanskje bør også spørsmålet om ei varsam kommersialisering av forskingsaktivitetane på Campus setjast på dagsorden?

Handel er viktig for Sogndal. For all del. Tradisjonell varehandel aleine vil likevel aldri kunne gi oss det moderne og livskraftige regionsenteret vi treng i indre Sogn. Men dette veit sikkert også den nye næringssjefen i Sogndal. Vi får i alle fall vone at han gjer det.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis (papirutgåva) laurdag 20.2.2010
twitter.com/georgar

Nasjonal turistveg – smak litt på det! Det er Sognefjellsvegen med kunst i stein. Det er Aurlandsfjellet med det fascinerande utsiktspunktet på Stegasteinen. Kort oppsummert: det er det beste me har av natur kombinert med arkitektur og kunst frå øvste hylle. Greitt nok at vegane våre er smale og lite ideelle for lastebilar, men ingen kan ta frå oss at det ikkje er noko å oppleva! Har Vegvesenet i tillegg merka krøtterstiane «Nasjonal turistveg» er det ikkje tvil om at det er noko ein må få med seg!

For dei nasjonale turistvegane er noko for seg sjølv. Og spør du meg er det freistande å sitera Homer Simpson når eg skal beskriva den geniale tanken om å pussa opp 18 særprega strekningar landet rundt: the greatest thing since sliced bread! Måtte det bli både 19 og 20 etter kvart.

Berre i Sogn er me velsigna med tre slike nasjonale turistvegar. To er allereie omtala i innleiinga, og den siste er vegen over Gaularfjellet. Men Gaularfjellet har endå ikkje fått sine arkitektoniske landemerke, og skal me tru Fylkesmannen må nok både me og turistane venta endå litt til. For som Bergens Tidene så klingande sa det, planane om ein spektakulær kombinasjon av utsiktspunkt og rasteplass vekka ikkje akkurat åtgaum hjå Fylkesmannen.

For dei som ikkje har sett teikningane er planen å byggja noko som ser ut som ein hybrid av operaen i Bjørvika, stupebrettet på Stegasteinen og ein stjerneforma UFO. Det er av typen du må sjå det for å forstå det. Og her skal eg gje Fylkesmannen heilt rett, det glir så absolutt ikkje usett inn i det naturlege landskapet på Gaularfjellet!

Men kva gjer vel eigentleg det, sett vekk frå geiter, sauar og fastbuande? Denne rasteplassen er noko av det suverent mest tiltalande eg har sett i den sjangeren nokon gong. Storslagen natur treng òg storslagen arkitektur, og med den føreslegne rasteplassen er det nettopp det den ufortent anonyme fjellovergangen får.

Så får det heller vera at Fylkesmannen nok har sine lovverk å stri med. Det er dessutan mykje anna som ikkje glir heilt umerka inn i landskapet og som ikkje ein gong er særleg arkitektonisk, ta til dømes Fylkesmannen sitt eige bygg på Hermansverk.

Her i Sogn har me så definitivt natur, men er diverre blotta for arkitektur. Men Vegvesenet har heldigvis teke ansvar der alle andre sviktar. Deira planar er det beste frå to verdenar: 1) det typisk norske med matpakke, rast og vill natur, samt 2) det moderne og estetiske.

Eg gler meg til den sommardagen eg av ein eller annan grunn skulle forvilla meg til Førde og tek bilen over fjellet og rastar på eitt av dei tre hjørna på stjerna. Den dagen trur eg kjem, uansett kva Fylkesmannen måtte meina om det nye utsiktspunktet. Det blir ein bra dag!

Dette Innhogget har nok mange trådar, men ingen raud. For akkurat som førre vekas innhoggar hadde eg inga aning om kva eg skulle skrive om då eg sette meg ned kvelden før daudline. Eg var altså utan ein tråd! Og når ein då spør Fjesbokvennene sine om hjelp, så blir svaret mange lause trådar. «Gao i fjøsen!» var ein av dei, og eg er ikkje heilt sikker på om det var eit ynskje om at det ikkje skal komme fleire Innhogg frå Øvre Mundal. Det vil eg i så fall ikkje ta omsyn til.

«Blaonke ark, og tomt håve – og snart daudline. Noken som ha ein goe idé?» skreiv eg i statusfeltet, og kommentarane strøymde på. Skriv om han fjærlendingen som jobba på eiga hand og fekk ein spikar i handa, var eit tips. Men eg kan no ikkje dumme ut bror min på spalteplass i Sogn Avis, svarte eg. «Eg tole da mesta, eg,» var kommentaren frå Jarle.

Ikkje bruk opp halve innlegget på å skrive kor du er når du skriv, slik Arnestad gjorde sist, var ei oppfordring. (Eg hadde ikkje klart det ein gong, her eg sit i kontorhjørnet av stova.) Skriv om vêr-ustadige folk, slike som klaga på kulda då det var minusgrader, og klagar på mildvêret no når det regnar! skreiv Monika med K. (Men vêret hadde eg akkurat kommentert på rim på Johannes-bloggen, så det vert ikkje meir vêrprat på meg i dag: «Vinteren veks seg stor og teit, kvit og feit, glatt og bleik, best eigna for barneleik – og dagens vêrpreik.») Skriv om rovdyrpolitikk, skriv om at du ikkje får til å skrive! Eg klarar ikkje få meir ut av alle dei gode kommentarane eg har klipt frå Fjesboka, så resten av Innhogget har eg skrive sjølv.

For eit par veker sidan vart det invitert til debattkveld i Førde om Sogn og Fjordane og folketalsutviklinga. Anne Viken var ein av innleiarane. Viken meinar at det bildet turistnæringa teiknar av fylket vårt ikkje er eigna til å få folk til å flytte hit, tvert imot. Ho meinar vidare at AP-Heggø sitt forslag om å betale ned studielån for folk som flyttar til fylket, berre vil forsterke eit stempel om at vi er eit tapar-fylke, og det trur eg er heilt rett tenkt. Dette er ein debatt som er viktig.

Desverre var det slik at ein del av media i ettertid vrei debatten over på ein persondebatt om Anne Viken, og meir eller mindre ignorerte problemstililngane ho peika på. Dei bidrog på den måten til å stadfeste Viken sine påstandar om manglande takhøgde. «Å benekte andre sitt inntrykk av deg sjølv fungerer sjeldan i praksis», sa Anne Viken, og vidare: «Ein må bevise, og eg trur fortsatt Sogn og Fjordane har ein del å bevise før det faktiske bildet av fylket trenger gjennom og utover fylkesgrensene.» Viken snakkar altså om eit faktsik positivt bilde av fylket, slik eg forstår det, noko som ikkje passar inn i bildet media skapte etter debatten.

No har eg laga dette Innhogget delvis med å klippe og lime, slik somme journalistar her i fylket gjer når dei dekker viktige debattar. Men i motsetnad til somme journalistar brukar eg ikkje klippe-lime til å vri personane sine uttalar og spissformuleringar til å bli det motsette av det dei meinte! Vi må ha takhøgde og sjølvironi nok til å tole å høyre friske uttalar om korleis utflytte sogn-og-fjordingar ser på oss frå Oslo, og heller ta tak i debatten om korleis vi skal marknadsføre Sogn og Fjordane for potensielle tilflyttarar. Då må ein setje seg saman og starte ein dialog. Det er ofte slik dei gode idéane blir til. Ha ei fin helg, alle i framtidsfylket Sogn og Fjordane!

http://johannes-eggen-mundal.origo.no/

Dette innlegget er trykt som Innhogg i Sogn Avis laurdag 30.1.

Planane om å halvera 3. divisjon vil truleg vera bra for norsk fotball, då det vil føra til ei spissing av kvaliteten og nivået også lenger ned i divisjonssystemet. Men Norges Fotballforbund søv likevel i timen, då dei gløymer noko som er heilt vesentleg for å skapa like konkurransevilkår for laga i 2. divisjon, 3. divisjon og vidare nedover.

Noko må gjerast med andrelaga. Noreg er eit av få land i Europa som let klubbane sine andrelag delta i det vanlege ligasystemet, i dei fleste andre land opererer desse i sokalla reserveligaer, med andre ord ein serie berre for andrelag, og ingen andre.

Problemet med desse laga er at dei ofte stiller med vidt forskjellig kvalitet og spelarmateriell frå kamp til kamp, og dermed får altfor stor innverknad på sluttabellen i sin respektive serie. I år skal Førde spela mot Vålerenga 2 og Stabæk 2 i sin 2. divisjonsavdeling. Då vil me garantert få oppleva eit Vålerenga-lag som stiller med sju-åtte spelarar frå a-laget i ein kamp, før dei plutseleg kjem med reint juniorlag i den neste. Ein kan tenkja seg sjølv kva som er enklast å sanka tre poeng mot.

At andrelaga øydelegg konkurransevilkåra i norsk fotball er det ikkje tvil om. Me treng ikkje sjå lenger attende enn til 2007-sesongen for å finna døme på det. Årdal FK sigra i vår lokale 3. divisjon, og sikra seg dermed retten til å spela kvalifisering om opprykk til 2. divisjon. Motstandar var Strømsgodset sitt andrelag, som hadde gått til topps i sin avdeling på austlandet. Godset sine talentfulle ungdomar hadde gjennomført ein framifrå sesong, men det er nettopp det, det var stort sett laget sine ungdomar som gjorde jobben, ikkje dei høgt løna karane frå a-stallen.

Kva skjedde so i den første kvalikkampen på Marienlyst Stadion? Strømsgodset ønskja å få sitt andrelag opp i 2. divisjon, og mønstra dermed nesten reint førstelag, der ni av 11 i startoppstillinga var heilprofesjonelle spelarar tilhøyrande a-laget. Det høyrest løge ut, men i følgje regelverket er dette lov. Kampen enda ikkje overraskande 5–0 til heimelaget. Årdal FK kjempa seg gjennom ein lang sesong i 3. divisjon, for deretter å få opprykksdraumen knust i fillebetar av eit eliteserielag i kvaliken.

Er det motiverande for skiftarbeidarar, mekanikarar og lærarar å trena fem gonger i veka når systemet er so til dei grader skakkøyrd? Her må fotballforbundet sjå seg sjølv i spegelen, og det snart. Det kan naturleg nok verta vanskeleg å setta andrelaga i ein eigen serie på grunn av utfordringar rundt reiseavstand og liknande, men då må det iallfall innførast ein regel om kor mange spelarar frå førstelagsstallen det er lov å bruka på desse laga. Til dømes minimum to, maksimum fem a-lagsspelarar per kamp hadde gjort situasjonen mykje betre.

Eit anna område som irriterer meg er dette med namn på divisjonane. I følgje det nye forslaget som skal opp på fotballtinget i mars skal dagens 2. divisjon få namnet 1. divisjon. Eg skjønar godt at dei to øvste divisjonane må ha sponsornamn, då det fører til kjærkomne kroner i kassa for norsk fotball. Men kvifor gjera ting meir komplisert utover dette? Det tredje nivået i landet burde heitt 3. divisjon, det fjerde 4. divisjon, også vidare. Men nei, her skal nivå tre heita 1. divisjon.

Dette ser stygt ut som herming etter det engelske systemet, der nivå tre heiter League 1. Ein person litt på utsida av fotballfamilien vil normalt tru at Manchester United og Liverpool spelar i League 1, men nei, der høyrer Colchester og Southend til. Tek ein turen til Frankrike derimot, vil ein fort finna ut at Ligue 1 er landets elitedivisjon. I Noreg (snart) og England er dette nivå tre, i ostelandet er det nivå éin. Forvirra?

Min personlege favoritt er systemet i Italia. Eg er ingen tilhengjar av fotballen i støvellandet, men dei har verkeleg skjønt dette med divisjonsnamn. Toppdivisjonen heiter Serie A, deretter kjem Serie B, C og D. Enkelt og greitt!

Men dette er ein bagatell i høve det som er viktig: Det er vel og bra at fotball-Noreg gjer grep som skal betra kvaliteten på landets største idrett, men då går det ikkje an å gløyma det viktigaste: Like konkurransevilkår for alle lag. Punkt éin.

For ein reisande fant, slik eg tidvis er det, høver det ikkje alltid å setje seg ned å skrive det planlagde innhogget til avisa mi. Ikkje at det er noko i vegen med turnusen; den er ikkje til å misforstå: kvar fjerde veke skal eg levere manus. Seinast ved lunsjtid fredag. Det inneber som oftast at eg må skrive innhogga mine torsdag ettermiddag eller kveld. Og langt frå alle vert skrivne på heimekontoret på Navarsete i Sogndal.

Nei, mange innhogg vert til på hotellrom rundt om i landet, på flyplassar, på båten frå Bergen, på kjedelege seminar og langtekkelege møte. Eg lever av ord. Pc-en er med nesten overalt. Dei mest vemodige, nostalgiske vil sikkert nokon seie, innhogga mine har vorte til på Arnestadstøylen eller på kjøkenet heime hos mor mi på Sørstranda. Då hender det eit bel at eg føler meg i slekt med sjølvaste Bondepartiet.

Ein sein torsdagskveld i september i fjor tok eg inn på vakre Clarion Collection Hotel With i Tromsø. Eg fekk eit stort, fint rom med svær skrivepult og utsikt til hamna. Og brått stod det klart for kva eg skulle skrive innhogg om denne veka: Quality Sogndal Hotel, sjølvsagt. Hadde ikkje hotellet heime i Sogndal nettopp fått ferdig nybygget sitt med ein stor, grøn glasfasade mot riksvegen? Hadde eg ikkje lese om dette i avisa her om dagen? ”Hotell for framtida” var overskrifta. Og hadde ikkje Dag Lothe og eg snakka om dette i bilturen frå Sogndal til Gjøvik tidlegare i veka?

Eg sette meg sporenstreks ned og skreiv innhogget ”Hotell i særklasse”. Her reflekterte eg over det nye tilskotet til byrommet i Sogndal. Eit tvilsamt tilskot, konkluderte eg bastant frå hotellrommet oppe i Tromsø, milevidt frå Sogndalsfjøra. Eg skreiv om ein påtrengjande, prangande og grønaktig glasfasade i store dimensjonar, som overhovudet ikkje passa inn mellom den vakre småhusbusetnaden som omgir Sogndal hotell. Konklusjonen var klar: Dei dominerande grønkalde glasfasadane vert ikkje anna enn eit prangande framandelement.

Eg kom heim til Sogndal laurdag føremiddag. Då rusla eg ein tur ned og såg nærmare på det nye hotellet. Det svirra i bakhovudet mitt at eg hadde trekt litt vel kjappe konklusjonar. Og to ting slo meg fort. Det eine var at den grøne glasfasaden var langt mindre prangande enn eg hadde førestilt meg frå Tromsø. Hotellfasaden hadde tvert om fått eit løft med den nye glasfasaden. Det andre var at baksida av hotellet også var mykje vakrare enn før. Bakgardspreget var heilt vekke.

I dagane etterpå fekk eg mange reaksjonar på innhogget. Nokre var samde med meg i det som stod på trykk i avisa. Men dei fleste meinte at den nye fasaden, og baksida med, representerte eit ganske betydeleg visuelt framsteg i eit regionsenter der spennande arkitektur ikkje har stått i høgsetet. Derimot var resten av hotellkomplekset eit kråkeslottliknande bygg som snarast burde bytast ut med noko meir harmonisk, i stil med nybygget.

Slik kan det gå med ein spaltist som tidvis må skrive kommentarane sine seine kveldar langt oppe i nord. Denne gongen var eg heilt klart for raskt ute. Eg tok feil. Eg trekte for sterke konklusjonar på sviktande grunnlag. Eg er lei for det.

No ser eg fram til den store regionsenterkonferansen på Sogndal hotell torsdag 4. mars. Vi stiller då spørsmålet: kva skal til for å skape eit sterkt regionsenter i Sogndal? Sjølvaste Ola Mæle kjem. Då skal nye Sogndal hotell få vise at dei også duger til å vere vertskap for det vi alle vonar skal bli ein skikkeleg stor og god konferanse om framtida for Sogndal.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis laurdag 23. januar 2010

Heilt på tampen av året som var fekk Leikanger den tvilsame tittelen som jumbo i næringsutvikling. Truleg ikkje så særleg kjekt for kommuneleiinga å møta representantar frå Flora, Stryn og dei andre pionerane her i fylket på neste næringssamling.

Rett nok kunne næringssjef Holen slå i bordet med 100 nye offentlege arbeidsplassar. Og tidlegare har det kome fram planar om utviding av både gamle Statens hus og Vegkontoret i Askedalen. Den offentlege forvaltninga i kommunen ekspanderar. Dette skulle normalt generera ein straum av innflyttarar, og er nok truleg den jamne distriktsrådmann sin våte draum. Leikanger kan unekteleg læra vekk mykje til andre kommunar, men når det gjeld kunsten å omsetja arbeidsplassar til nye innbyggjarar er det administrasjonssenteret som bør gå i lære.

Realiteten i dag er truleg tidenes bustadmangel i Leikanger. Kommunen har ikkje vore bevisst på kva det førar med seg å få så mange arbeidsplassar til ei så lita kommune. Det har i lita grad blitt lagt ut nye byggjefelt, og det som har blitt lagt ut har på ingen måte vore
stort nok. Resultatet har blitt at mange må busetja seg i andre kommunar, og at det sjølvsagt blir vanskelegare å rekruttera når folk ikkje finn plass å bu. Går ein inn på finn.no er berre ein av dei vel 180 bustadane som er til sals i fylket i Leikanger. Ikkje særleg lett for utanforståande å finna ein stad å bu då, men desto enklare å selge til langt over takst?

Sjølv om mangeårig bustadmangel ikkje har resultert i særleg synleg handling, er det på det reine at ordførar Lunden vertfall har sett problemstillinga. Han har presentert sin visjon om eit kompakt senter med berre ti minutts gangavstand til «alt». Spørsmålet er då om det er så formålsteneleg, når ein ser kor mykje ubrukt område som eksisterar i kommunen. Er du ikkje klar over kvar dette er kan du stilla deg på Knausen ein kveld, og sjå området som ikkje er omkransa av lys. Det er der løysinga på bustadkrisa i Leikanger ligg, ikkje låst fast i ein
ti-minuttarsvisjon.

Rett nok er det veldig i tida å leggja til rette for urbane bustadar, og ikkje minst er det ein miljøvinst viss ein blir kvitt småturane med bil. Eg har likevel vanskeleg for å tru at heile kommunen kjem til å handla med storsekk, og ikkje bil, berre dei bur i «kjernen». Ein må òg sjå på kva som er grunnen til at nokon flyttar til Leikanger og Sogn og Fjordane i det heile. Ein ting er sikkert, det er ikkje for å vera urbane. Bygdene si styrke er det dei urbane strøka manglar, luft mellom bygningar og hage framfor husa. At det maksimalt er ti minuttars gange til Saften kjem i beste fall i andre rekke.

Det viktigaste for kommunen no må vera å jobba for frigjering av bustadområde. Ein må rett og slett vera så kyniske å seia at det ikkje noko poeng i å jobba for arbeidsplassar, så lenge dette ikkje vert omsett til fleire innbyggarar.