Sommarens reiselivsdebatt i Sogndal om kvar turistane skal gå for å pisse og for å skaffe seg informasjon om kva som skjer (skjer ?) i kommunen, er som klipt rett ut av 1980-talet. Fenomena som vert diskuterte, har stått på dagsorden sidan den gong, hovudaktørane i debatten, Erik Flåten og Bjørg Rimeslåtten, er noko av det mest utprega 80-tals som finst, og ordførar Aarvoll sine hjelpelause svar om alt som manglar i kommunen, er som eit ekko av hine dagars Trygve Bjørk.

Den stadig tilbakevendande pissoardebatten er eit vitnemål om at mykje har stått altfor stille i Sogndalsfjøra siste 30 åra. Og eg må sjølv gripe til 80-talet for å finne løysingane på problema: Dei finn eg i Sogndal sin velskrivne, lettleselege og nøkterne reiselivsplan frå 1988. Eit dokument eg sjølv førte i pennen som sekretær for ei arbeidsgruppe leia av Arne Stein Pedersen. Heidersmenn som Kåre Lerum, Erik A. Flåten og Johs. Thaule var òg med i gruppa.

Den 22 år gamle reiselivsplanen står seg godt enno. Planen la nemleg konkret opp til korleis kommunen skulle utvikle og byggje ut fellesdelane av det lokale reiselivsproduktet, ikkje minst i Fjøra. Det vart til og med foreslått at ein skulle vurdere utlysing av ein arkitektkonkurranse ”Fjøra – ved tusenårsskiftet.” Jo da, vi fekk endeleg ein sentrumspark og til hausten får vi kanskje eit kommunalt toalett. Turistinformasjonen, derimot, er godt gøymd, og Fjøra er like daud som før etter kl 1700. Som signaturen ”Synne” skreiv det på sognavis.no: ”Sogndal kommune må etter hvert forstå at vi er i 2010, ikke i 1970.”

80-talsreiselivsplanen vår var framsynt. Han foreslo at det i den nærmaste tida burde sikrast areal til det vi kalla ein fjordpromenade i Fjøra. No skjer det. Det tok rett nok 22 år før prosessen kom i gang. Og det tek eit tiår, kanskje, før vi har promenaden, som har fått det litt unnselege namnet ”fjordsti”, på plass. Men all ære til Ap som endeleg har tort å utfordre veljarane sine i nedste Fjøra. Då eg på vegne av ”Garderobekameratane” i partiet fremja saka i 1999, vart eg skarpt irettesett av ordførarkandidat Hallén. Eg trur likevel det er SV som får den moglege politiske gevinsten av ”fjordstien”. Dessverre. Og Per Ingar Sviggum finn vel snart plassen sin i Frp. Mange har meint at han lenge har høyrt best heime der.

Fjøra og fjorden er framtida for Sogndal. Dei som les det eg skriv, veit at dette har vore min kjenningsmelodi i 20 år. Ingen popmelodi akkurat, men han går aldri av moten, og han har tida for seg. I sin leit etter identitet og særpreg er det i dag mange norske byar og tettstader som vender andletet sitt mot det som historisk har prega stadene. For mange er dette fjorden, stranda, elvebreidda. Sogndal er inga fjellbygd. Sogndal er ikkje ei sjellaus innlandsbygd. Sogndal var, er og skal stå fram som ei fjordbygd.

Ikkje sidan jektefarten heldt på har Sognefjorden vore så mykje i bruk som no. Finn derfor fram att reiselivsplanen frå 1988, og sjå kva den skriv om å ta fjorden i bruk. Han er langt meir framtidsretta enn nokon av dagens kommuneplanar. Legg alle planar om mastodontvarehus på slakteritomta på is. Set i gang prosessane med å få Billaget vekk frå sentrum og Lerum vekk frå kaia. Få tak i planane om det gigantiske meisterverket av ei bru ved munninga av elva.

80-talet er definitivt forbi. 10-talet krev nye tankar. Skap engasjement. Lær av andre. Lær av Drammen, kanskje. Fjorden er ikkje som den var. Vi treng ein ny visjon for Fjøra.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis laurdag 24. juli 2010
Følg meg på twitter.com/georgar

…det var tittelen på eit føredrag eg var på i Bergen i byrjinga av mai. Mannen bak det heile, Espen Smith, hadde teke på seg oppdraget å syna folk at øl ikkje berre er Hansa og Tuborg sine standardøl, men at det er ei heil verd av spanande ølsortar med mykje meir og betre smak. Det var reint fascinerande å høyra ein mann som snakka om øl på ein måte som gjorde at ein fekk smaken i munnen.

Men sjølv om fagfolk som Smith reiser rundt og misjonerar for anna enn standardøl, er det likevel mindretalet som vel å betala 40-50 kroner for ein halvliter i butikken når Tuborg sitt humlevatn kostar det halve. Eg har likevel merka at det har blitt ei mykje større interesse for det som ikkje er standardøl den seinare tida. Ølsmaking er snart like stuereint som vinsmaking, og talet pubar og restaurantar som kan by på meir enn éin type øl har auka. Det er slutt på den tida det berre var særingar med snurrebart som sto i baren og spurde om utvalet i overgjæra øl.

Les meir…

Dette innlegget er trykt som Innhogg i Sogn Avis 3. juli 2010

Sist pirka eg litt i overflata på NAV. Reaksjonane viser at det kan vere på sin plass å ta opp temaet ein gong til. Og det gjer eg med frimod, sjølv om hovudverneombod for statleg tilsette i NAV, Else Kristine Husabø, i eit tilsvar i SA 12. juni, set all kritikk frå meg på sidelina med å seie at eg er verdilaus som kritikar av NAV. Slike maktteknikkar kan eg sjølvsagt ikkje ta alvorleg. Men uttalen i seg sjølv er svært illustrerande for korleis NAV møter brukarane sine. Eg ynskjer å presisere at då eg nytta diagnosen «ein av kreftsvulstane i samfunnet» så meinte eg NAV som system, og ikkje dei tilsette. Dersom feiltolkinga skuldast upresise formuleringar frå meg, så seier eg meg lei for det. Om det skuldast at de kjenner dykk att i situasjonane eg tok opp, så får feiltolkinga stå for eiga rekning.

Reaksjonane på Innhogget let ikkje vente på seg. Les heile innlegget!

”Det enklaste er ofte det beste.” Slik lyder det avsluttande språkrådet i ei rettleiing i god målbruk som Fylkesmannen i Sogn og Fjordane gav ut i 2008, ført i pennen av embetets språksikre informasjonsrådgjevar, Anne Gro Fredheim. Om Fylkesmannen alltid følgjer sine eigne språkråd, veit eg ikkje. Men om eg måler den språklege kvaliteten ut frå Fylkesmannens nettside og dei mange blogginnlegga siste året, kan eg ikkje seie anna enn at den er godt over gjennomsnittet. Mg (+) kalla vi det før. Ein 5’ar strekkjer eg meg til i dag, i godlune.

Eg trur ikkje Sogn og Fjordane fylkeskommune har utarbeidd ei eiga rettleiing i god målbruk. Det er i tilfelle ei skam. For meir enn noko anna offentleg organ i Noreg har nettopp vår fylkeskommune eit særskilt ansvar for ta vare på, utvikle og sikre bruken av god og høveleg skriftleg nynorsk i forvaltninga. Sogn og Fjordane er den einaste nynorske bastionen. Om alle dei andre nynorske skansane fell, kjem vi til å stå i mot eit kvart åtak. Sogn og Fjordane og nynorsken høyrer uløyseleg saman. Det forpliktar.

På fylkestinget i Florø no i juni tok den aktive ordføraren i Gulen, Trude Brosvik, i eit innlegg opp språkbruken i saksutgreiingane til tingsætet. Ho peikte på at mange av saksførelegga var svært ordrike, altfor lange og prega av eit utilgjengeleg språk. Særleg ille var nokre av sakene frå avdelingane for plan og næring. Brosvik måtte nesten melde pass då ho las framlegget til ny reiselivsplan. Eitt av dei konkrete forslaga var bortimot umogleg å forstå. Det skuldast ikkje lesaren. Skulda kviler aleine på skuldrene til dei fylkeskommunale skrivarane.

Slik kan vi ikkje ha det, seier Brosvik. Det dårlege, bortimot ugjennomtrengelege språket i mange fylkeskommunale sakspapir øydelegg motivasjonen til politikarane. Kven orkar å bruke fritida si til å lese slikt? Eit innfløkt kansellispråk gjer det i alle fall ikkje lettare å rekruttere gode politikarar til den fylkeskommunale arenaen. Fylkeskommunen må spandere norskkurs på folka sine, hevdar Brosvik, det må til ei haldningsendring, og skrivarane må, når dei utarbeider tekstane sine, alltid ha biletet av mottakaren på netthinna. Kven skriv du for?

Brosvik fekk mange positive reaksjonar etter innlegget sitt på fylkestinget. Fylkesrådmann Øhlckers lova bot og betring. Dette skal vi ta fatt i, sa han. Med ein gong, vonar eg. Eg har lete meg fortelje at den same fylkesrådmann har som uttalt målsetjing at Sogn og Fjordane skal verte den beste fylkeskommunen til å bruke presentasjonsprogrammet PowerPoint. Lat no det vente ei stund. Det er ei langt viktigare oppgåve å utvikle det fylkeskommunale byråkratspråket, og å lære organisasjonen å skrive saksførelegg og utgreiingar som er korte, konkrete, presise, leselege og forståelege for folk flest. Dessutan skal tekstane ha ei språkleg tiltalande form.

Trude Brosvik sette nemleg fingeren på eit ømt punkt då ho tok opp spørsmålet om kvaliteten, særleg den språklege, i dei fylkeskommunale dokumenta. Det var prisverdig av Brosvik å ta saka opp. Og ho har heilt rett. Den språklege kvaliteten er langt frå tilfredsstillande. At landets fremste nynorskfylke ikkje prioriterer dette høgare, er illevarslande.

Nynorsken er eit verbalt språk, bygd på norsk folkemåls grunn. Det er lettare å skrive enkel og forståeleg sakprosa, byråkratprosa inklusive, på nynorsk enn på det danskætta bokmålet. Men substantivsjuka har gjort sitt inntog også i nynorsken. Særleg i byråkratspråket. Kast substantiva over bord. Få inn att verba. Bruk, slik Olav H Hauge seier det, ”få ord og/ stutte setningar/ som driv/ i ei skurbye/ nedetter sida/ med ljos og luft/ imillom”. Så enkelt er det.

Men stikk først over gata og lån eit eksemplar av Fylkesmannens rettleiing i god målbruk.

Dette innlegget er trykt som Innhogg i Sogn Avis, papirutgåve, laurdag 26. juni
Du kan følgje meg på twitter.com/georgar

Det har meg for øyre at det for tida på går eit arbeid for å få til ei ny rettskrivingsnorm for nynorsk. Arbeidsgruppa, som utruleg nok er 100% Sylfest Lomheim-fri, har som mål at det skal bli lettare å vera nynorskbrukar. Kanskje ikkje det mest grensesprengjande målet nokon har sett seg opp gjennom historia, men lat gå.

Den nye reforma skal etter planen setjast i kraft frå august 2012, så det har til no endå ikkje kome så mykje handfast om kva me har i vente. Det som likevel har blitt uttrykt frå Språkrådet, som er oppdragsgjevar, at norma skal vera «tydeleg, enkel og stram […], utan sideformer». Mykje tydar altså på at den rike valfridommen i kva ord ein kan velja forsvinn. Med færre sidestilte former skal arbeidsgruppa gjera nynorsken enklare og meir attraktiv.

Men dette resonnementet gjer at det skurrar hjå meg. Er det ikkje nettopp den rike valfridomen som er nynorsken si styrke? Er det ikkje moglegheita til å kunne tilpassa skriftsspråket til sitt eige talemål som gjer at me skriv nynorsk? Skal me tru Språkrådet er det heilt feil. Det er jo unekteleg ikkje slik at talemålet er likt i heile det nynorske Noreg, det er difor valfridomen er nynorsken si styrke. Det å kunne velja mellom «me» eller «vi», «mjølk» eller «melk» og -a eller -e som siste bokstav i verb i infinitiv er kan jo umogleg seiast å vera ei svakheit. Kanskje er det for lite valfridom som er grunnen til at nynorsken tapar terreng i høve til bokmål?
Les meir…

Sjå pappa, sjå regndropane som dansar på bilvindauga! Dei står i kø, dei er mange, og no dansar dei bortover! Sjå, pappa! Og jenta tek til å synge medan regndropane dansar bortetter bilvindauga. No er det ikkje så mange lenger, men dei dansar likevel! – Ja, svarar pappaen, det har slutta å regne forstår du, barn!

Sjå pappa, sjå denne steinen, så skarp den er! – Ja, svarar pappaen, visste du at i steinalderen så brukte dei steinar til reiskap? Og han forklarar korleis steinane kan slipast så dei vert skarpe og brukande til både knivar, økser og spydspissar. Og barnet set i gong med å slipe den skarpe steinen mot ein stor stein i tunet. Det luktar brent stein. Plutseleg ropar det andre barnet:

Åårghh, DU DRAP EIN TISSEMAUR! Sjå, du drap ein tissemaur! Pappa, sjå, ho drap ein tissemaur! – Ja, svarar pappaen, blei du lei deg for det? Ja, svarar barnet, for ho ville kose med mauren, seier ho – og vise det eldre barnet at å halde ein maur ikkje er farleg.

Les heile innlegget!

I statsbudsjettet hausten 2005 foreslo Kristin Clemet å leggje ned ingeniørutdanninga i Førde, barnevernspedagogutdanninga i Sogndal og Studiesenter Sandane. For oss som arbeidde ved høgskulen, var det spesielt overraskande at Clemet ville leggje ned den forholdsvis ferske og godt rekrutterande utdanninga i barnevernspedagogikk. Dessutan var behovet for fagleg personale innanfor det vanskelege barnevernet stort, nærmast skrikande.

Slik er det også i dag. Seinast er dette dokumentert i eit av dei mange velskrivne og poengterte blogginnlegga til Oddvar Flæte; Kongens sendebod på Leikanger. Vågsøy kommune legg vekk heile 53 pst. av barnevernssakene, Førde 46 pst. og Flora 33 pst. Fylkesmannen i Oslo og Akershus gjekk gjennom desse bortlagde sakene, og kom fram til at 66 pst. av desse burde ha vore undersøkte. ”Rettstryggleiken til barnevernsbarn vart ikkje respektert,” skriv fylkesmannen.

Det blei ingen politisk storm etter denne bloggen. Annleis er det når fylkeslegen i sine blogginnlegg pirkar bort i sjukehusstoda her i fylket, eller når utdanningsdirektøren skriv om skulenedlegging. Då er grensevaktene på plass med éin gong: fylkesmannen og staben hans bør helst halde kjeft.

Det var heller ikkje nokon som lea på augneloka då Kristin Clemet tidleg i oktober 2005 foreslo å leggje ned HSF si utdanning i barnevernspedagogikk. Derimot reiste det seg snøgt ein proteststorm mot forslaga om å avvikle ingeniørutdanninga i Førde og studiesenteret på Sandane. Slik har det alltid vore. På den politiske arena har høgare utdanning vore ein kamp om lokalisering av utdanningar og institusjonar. Innhaldet i utdanningane og høgare utdanning og forsking som ei moderne vekstkraft er det knapt nokon av politikarane våre som har snakka om. Kanskje kan Tor Bremer gjere noko med dette? Er han kanskje ikkje saksordførar for universitets- og høgskulesaker i Utdannings- og forskingskomiteen på Stortinget?

Det merkelege er at mens rundt 80 pst. av utdannings- og forskingsverksemda ved HSF har med offentleg sektor å gjere, så rettar den regionale merksemda seg i vesentleg grad mot høgskulens oppgåve som drivkraft for næringsutvikling i fylket. Dette misforholdet har endra seg lite frå 1980-talet og fram til i dag. Ordskiftet; både ønskjemåla og kritikken, skriv Gunnar Yttri i høgskulesoga ”Frå skuletun til campus”, ”spegla meir dét viktige aktørar i fylket ønskte høgskulen skulle vera, enn dét han i røynda var.”

Eg kjem i hug orda mens Gunnar Yttri sjølv, på eit hotell i vakre Estoril ved den portugisiske Atlanterhavskysten, fortel oss om utviklinga av dei samfunnsfaglege utdanningane i Sogndal. Samfunnsfagstudiet var hovudpilaren i gamle Sogn og Fjordane distriktshøgskule. Grunnstammen bestod av fire-fem framifrå fagfolk, som alle har sett solide faglege spor etter seg. ”Ein utklekkingsanstalt for politiske framandelement,” var attesten dei fekk frå ein framståande politikar nord i fylket.

Seinare kom andre studium til. Viktigast har vore dei sosialfaglege utdanningane. Det var hard strid om lokalisering både av sosionom- og vernepleieutdanningane. Sosialhøgskulen i Florø vart oppretta, rektor vart tilsett, men Stortinget flytta utdanninga til Sogndal før ho kom i gong. Vernepleie ville både Sandane og Førde ha. Fogderistrid, saman med likesæle og utakt, har prega den høgare utdanninga i fylket vårt, dokumenterer Yttri godt i høgskulesoga. Ønsket om nyttige og vekstfremjande teknologi- og næringslivsutdanningar har stått på dagsorden i fylket vårt i 30 år. Dei forsøka som har vorte gjorde, har ikkje lykkast. I staden har vi fått store og sterke profesjonsutdanningar av alle slag. Desse er, og vil lenge vere, ryggmergen i høgare utdanning hjå oss.

Men politikarane våre tek det vel ikkje innover seg denne gongen heller, seier eg til Gunnar Yttri på terrassen til hotell Inglaterra i Estoril, mens ei gulraud sol sakte sig ned i synsranda langt vest i Atlanterhavet.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis laurdag 29. mai 2010
Du kan følgje meg på twitter: twitter.com/georgar

Nybergsund-Trysil sin trenar Ola Brenden seier at han vurderar å trekka laget frå tredje runde i NM-cupen, etter at utfallet av «trekninga» til Norges Fotballforbund, der motstandaren vart eliteserielaget Kongsvinger på bortebane.

Heilt på sin plass, spør du meg, då NFF gjer sitt beste for å systematisk luka vekk laga utanfor eliteserien før det byrjar å snøra seg til i fjerde runde. I oppsettet, ikkje trekninga av den tredje runden av denne sokalla sjarmerande cupen vart 14 av 16 1. divisjonslag sett opp mot elitemotstand.

At forbundet har valt å setta opp første- og andrerunde får så vera, sjølv om eg gjerne skulle ønskt meg trekning frå starten, slik at Fjøra eller Årdal FK kunne få møta Rosenborg på heimebane, i staden for dei «vanlege» oppgjera mot Sogndal og Førde. At godt løna fotballspelarar ikkje skal kunne utsetjast for éin ekstra langtur i sesongen forblir eit mysterium, men det er ein anna diskusjon. Men at også den tredje runden skal bli bestemt rundt kaffibordet av dei høge herrar med fint slips på Ullevaal Stadion, er heilt ufatteleg.

14 av 16 1. divisjonslag mot eliteserielag. Dette er gale nok, men verre er det at forbundet so til dei grader i tillegg favoriserer elitelaga når det kjem til val av heimebane. Kvifor i all verda må Sogndal og Alta møta høvesvis Molde og Rosenborg på bortebane? Kvar er logikken?

For mindre klubbar som desse to ville det betydd enormt mykje å fått storlag som dette på besøk. Molde ville garantert trekt nær fullt hus på Fosshaugane, og skapt god gamal cupstemning i eplebygda. Eg vil tru at publikumssnittet kunne vorte dobla under denne kampen, medan det vil bli halvert oppe på Røkkeløkka i Molde. Det betyr mykje for Sogndal å få Molde på besøk, men det betyr lite for Molde å få vesle Sogndal på vitjing. Skjønar ikkje fotballforbundet dette?

Nei, her er det heller snakk om å få vekk dei «små» laga, slik at cupen kan vera ein eksklusiv liten turnering for gutane i toppen. Kanskje det beste (og enklaste) ville vore å laga éin cup for elitelaga, og éin for resten? Eg meiner bestemt at NFF bør sjå til utlandet for å læra korleis det skal gjerast. Ta England til dømes: Der kjem elitelaga først inn i tredje runde, men då er det TREKNING som gjeld. Dermed kan fort Chelsea møta Liverpool, medan Wrexham får bryna seg på Scunthorpe. Det er jo det som er cup!

Herr president, Yngve Hallén: Kan du vera så snill å ta 20 minutt frå din travle kvardag og diskutera dette med dine kollegaer? De snakkar alltid så fint om grasrota, verdien av å utvikla spelarar frå ung alder, osv, osv. Trur de det gagnar grasrota og unge hardtsatsande spelarar at systemet for vår kjære cup er så til dei grader skakkøyrd?

Eg håpar sjølvsagt Sogndal kliner til med eit cupeventyr ála 1976, men eg vil verta minst like glad om Alta bankar Rosenborg ut av cupen og tek seg heile vegen fram til Ullevaal, der dei møter Follo i finalen. Då skulle eg likt å sett trynet på gjengen med slips på kontoret på finalearenaen…